Егер сіз мемлекеттік органдарда, квазимемлекеттік компанияларда жұмыс істейтін және қазақ тіліне жаны ашитын адам болсаңыз, бірақ “қолымнан не келеді?” деп ойлап жүрсеңіз, онда осы постты оқыңыз.
Себебі үлкен тіл реформасы бәрін басқаратын бір адамның ғажайып шешіміне келіп тірелмейді, ол күн сайын кабинеттерде қабылданатын мыңдаған шешімнен бастау алады.
Қазақ тілінің мемлекетті басқарудағы орны дәл солай қалыптасады. Ол орын министрлікте дайындалған бір құжаттан, әкімдікте өткен бір кеңестен, ұлттық компанияда жазылған бір техникалық сипаттамадан, маман жолдаған бір қызметтік хаттан басталады.
Мысалы сіз министр, әкім, вице-министр, аппарат басшысы немесе департамент директоры болсаңыз:
— құжаттың бастапқы нұсқасын қазақша дайындау тәртібін енгізіңіз
— күн тәртібін, баяндама мен хаттаманы қазақ тілінен бастаңыз
— қызметкерлер қолданатын электронды құжат айналымы жүйесін, ішкі порталдар мен HR платформаларын қазақшалаңыз
— қызметтік жазба, анықтама, баяндама, хат және бұйрық жобаларының сапалы қазақша шаблондарын дайындап қойыңыз
— жаңа қызметкерлерге арналған нұсқаулықтар мен бейімдеу материалдарын қазақша жасаңыз
— чат-боттар, автоматты жауаптар, SMS пен цифрлық сервистердің алғашқы тілін қазақша етіңіз
— қол астыңыздағы бөлімдерден қазақша ойластырылып, қазақша жазылған түпнұсқа құжатты талап етіңіз.
Ал егер басқарма немесе бөлім басшысы болсаңыз:
— өз бөліміңіздегі хаттар мен анықтамаларды қазақша жазудан бастаңыз
— құжаттардың бәріне ортақ қазақша шаблондары қорын жасаңыз
— ішкі хат алмасу мен жұмыс чаттарын қазақ тілінен бастаңыз
— қысқа жедел отырыстарды қазақша өткізіңіз
— салалық терминдердің ортақ сөздігін қалыптастырыңыз
— жақсы жазылған қазақша құжаттарды бөлім ішінде үлгі ретінде таратыңыз.
Егер қатардағы мемлекеттік қызметкер болсаңыз:
— өзіңіз дайындайтын құжатты қазақша жазыңыз
— презентацияны қазақша жасаңыз
— қызметтік хатты қазақша жолдаңыз
— жүйеде қазақша интерфейс болса, соны таңдаңыз
— қазақша нұсқа жоқ болса, IT бөліміне техникалық өтінім беріңіз
— өзіңіз жасаған сапалы қазақша үлгіні әріптестеріңізге бөлісіңіз.
Егер сіз әкімдікте жұмыс істесеңіз:
— әкімдік сайты мен ресми әлеуметтік желідегі ақпаратты қазақша бастап жариялаңыз
— әкімдікке қарайтын қызмет көрсету залдарындағы навигация мен ақпараттық экрандарды қазақшалаңыз
— ведомстволық байланыс орталығының алғашқы сәлемдесуін қазақ тілінде жасаңыз
— әкімнің баяндамасы мен тұрғындарға арналған түсіндіру материалдарын алдымен қазақша дайындаңыз
— көрнекі ақпараттың қазақша сапасын тұрақты тексеріңіз.
Егер сіз ұлттық компанияда немесе даму институтында жұмыс істесеңіз:
— корпоративтік хат алмасуды қазақ тілінен бастаңыз
— техникалық ерекшелік, есеп пен шарт жобаларының алғашқы нұсқасын қазақша дайындаңыз
— ішкі порталдар мен оқыту материалдарын қазақшалаңыз
— клиентпен алғашқы байланысты қазақша бастаңыз
— компанияға тиесілі цифрлық және AI құралдарын қазақша жұмыс істеуге бейімдеңіз.
Мұндай шешімдер күнде қабылданады. Бұларды іске асыру үшін жаңа заң шығарудың қажеті жоқ. Қазіргі заңнама аясында қорықпай-ақ істей берсеңіз болатын қадамдар. Тілді орны парламент қабырғасындағы заңға да, кабинеттердегі кішкентай шешімге де байланысты дер едім.
Ең маңызды қағида біреу-ақ:
Қазақ тілі дайын шешімнің соңында тіркелетін нұсқа болып қалмауы керек. Қазақ тілі талқылаудың, тапсырманың және шешімнің бастапқы тілі болуы керек.
Иә, Мемлекеттік тіл туралы жаңа заң да, ауқымды тіл реформасы да керек. Мұндай қадам талай мәселені шешер еді. Бірақ сол күнге дейін қол қусырып отыруға болмайды.
Егер сіздің қолыңызда бір бұйрық шығару өкілеті болса, өзгеріс содан басталады.
Егер сіз бір бөлімді басқарсаңыз, тілге қатысты өзгерісті сол жерде бастаңыз. Егер сіз күн сайын бір ғана қызметтік хат жазатын маман болсаңыз, соны қазақша жазыңыз.
Өзгеріс деген сол.