Алаш қозғалысы — 20 ғ-дың алғашқы ширегінде Ресей империясының отарлық билік жүйесіне қарсы бағытталған ұлт-азаттық қозғалыс.[1] Ғасырдың бас кезінде қазақ қоғамында мүлдем жаңа жағдай қалыптасты. Ресейлік әскери-монархиялық басқару жүйесі, қазақ жерінің орыс мемл-нің меншігі етіп жариялануы, осыған орай ішкі Ресейден қоныс аударушылар легінің күрт өсуі, қазақ бұқарасының зорлықпен егіншілікке жарамды жерлерден ығыстырылуы, дәстүрлі қазақ шаруашылығының терең дағдарысқа ұшырауы сол қалыптасқан жағдайдың нақты көріністері еді. Сол кездегі қазақ қоғамы дамуының күн тәртібінде қазақ халқының ұлт ретінде жоғалуы, не өзін-өзі сақтауы үшін күреске шығу мәселесі тұрды. Бірақ ендігі уақытта жеке батырлар бастаған қол түзіп, қару асынып көтеріліске шығу нәтиже бере қоймайтын еді. Қалыптасқан жаңа саяси ахуалға лайық жаңа күрес құралдары, әдіс-айла қажет болды, ең негізгісі халыққа оның алдында тұрған негізгі мақсат-мүдделерін түсіндіріп жеткізетін, сөйтіп оны заман талабына сай күрес құралдарымен қаруландырып, азаттық үшін қоғамдық қозғалысты бастап кете алатын мүлдем жаңа саяси-әлеум. күшке сұраныс үлкен еді. Ал ондай саяси күштің қалыптасып келе жатқанын 1905 — 07 жылдардағы оқиғалар көрсетіп берді. Ол күш — сан жағынан аз болғанымен, бірақ саяси күрес қазанында қайнап, тез ысыла бастаған ұлттық интеллигенция болатын.
-
А.Байтұрсынов
-
М.Дулатов
-
Ә.Бөкейханов
Осы бірінші орыс революциясы жылдары ұлттық зиялылар кейін А.қ. атанған қоғамдық қозғалыстың негізін қалады. 1905 ж. Қоянды жәрмеңкесінде дүниеге келген Қарақаралы хұзырхаты (петициясы) оның бағдарламалық құжаты болатын. Осы мезгілден бастап Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов жетекшілік еткен ұлттық зиялылар жаңа өрлеу ала бастаған ұлт-азаттық қозғалысқа нысаналы сипат беру үшін газет шығару, азаттыққа үндеген кітаптар бастырып тарату, Мемл. Дума жанындағы мұсылман фракциясы жұмысына, жалпыресейлік мұсылман, түркішілдік қозғалыстарға атсалысу сияқты қазақ қоғамына бейтаныс күрес әдістерін игере бастады. Ал 1911 жылдан шыға бастаған Айқап журналы, 1913 жылдан жарық көріп, жалпыхалықтық басылымға айналған “Қазақ”, оның артын ала өмірге келген “Бірлік туы”, “Сарыарқа”, “Ақжол” газеттері ұлт-азаттық күрес идеологиясының қалыптасуына қызмет етті. А. қ-ның басты мақсаты — қазақ елінің өзін-өзі басқару, яғни ұлттық мүддесін қорғай алатын мемл. жүйе құру құқын метрополияға мойындату, түбінде дербес мемл. құру, қазақ жерлеріне ішкі Ресейден қоныс аударуға шек қою, әлемдік озық тәжірибені пайдалана отырып, дәстүрлі мал ш-н өркендету, сонымен қатар егіншіліктің, өнеркәсіптің дамуын қамтамасыз ету, рыноктық қатынастарға жол ашу, жеке адам құқын және басқа демокр. принциптерді қадір тұту, ұлттық мәдениетті өркендету, оқу жүйесінің, тілдің дамуына қажет шарттар түзу болды. Бірінші орыс рев-сы жылдарынан бастау алатын Алаш ұлт-азаттық қозғалысы 1917 ж. ақпан және желтоқсан айлары аралығында өзінің шарықтау шегіне жетті. Осы жылдың жазы мен көктемінде Қазақ к-ттерінің пайда болуы, күзіне қарай Алаш партиясының, ал соңына қарай Түркістан автономиясы (Қоқан автономиясы) және Алашорда үкіметтерінің құрылуы бұл қозғалыстың нақты нәтижелері болатын. 1917 ж. пайда болған бұл саяси құрылымдар большевиктер тарапынан күшпен таратылғанымен, ұлт-азаттық қозғалыс күштері саяси күрес сахнасынан бірден кете қойған жоқ. Мемл. тәуелсіздік, жер және кезінде алаш зиялылары күн тәртібіне қойған қоғамдық-саяси басқа да мәселелерді басты талабы етіп, ұлт-азаттық қозғалыс жаңа сипатта Т.Рысқұлов, С.Асфендияров, С.Қожанов, С.Садуақасов, Ж.Мыңбаев қызметінде одан әрі өрши түсті.
Елде тоталитарлық жүйе біржола орнағаннан кейінгі уақытта енді ол жаңа саяси жағдайға байланысты шетелдік эмиграция күшімен жүргізілді. Мұстафа Шоқайұлының қызметі, оның басшылығымен Берлинде 10 жыл бойы (1929-39) шығып тұрған “Яш Түркістан” журналындағы материалдар соның айғағы еді. Негізгі мақсаты — ұлттық бостандық болған А.қ. көрші түркі, мұсылман халықтарымен күш біріктіруге тырысты. Сөйтіп, 20 ғ-дың алғашқы жылдарынан бастау алатын Алаш ұлт-азаттық қозғалысы 30 жылдарға дейінгі тарихи кезеңді қамтыды. Кеңестік тоталитарлық билік алаштық атанған аға буын зиялылардың ең белсенді бөлігін, сондай-ақ олардың кеңестік-партиялық қызметтегі ізбасарларын қуғын-сүргінге ұшыратып, жауыздықпен жазалады. қ. Алаш ісі.
Алаш қайраткерлері
Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов қоғам және мемлекет қайраткері , ұлт-азаттық қозғалыс жетекшісі әрі публицист ғалым, аудармашы. Ол 1866 жылы бұрынғы Семей облысы Қарқаралы уезі Тоқырауын болысының 7 – ауылында дүниеге келген. Әкесі оны бала күнінде Қарқаралыға алып барып, медресеге оқуға берген.Ол онда оқуды қанағат тұтпай , қаладағы үш сыныпты бастауыш мектепті оқып шығады.1879-1886 жылдары Қарқаралыдағы қазақ балаларына арналған мектепте оқиды. 1886-1890 жылдары Омбыдағы техникалық училищеде оқып, «техник» мамандығын алып шығады.1890-1894 жылдары Санкт- Петербургтегі Орман институтының экономика факультетінде оқиды. Студент болып жүрген кезінде – ақ саяси талас-тартысқа белсене араласып, ұлт-азаттық қозғалыстарға қатысты.Сол кездің өзінде «саяси белсенділігі үшін» патша жандармериясының қара тізіміне іліккен. Патша үкіметі билігі жылдарында қазақ елінің тәуелсіздік үшін күресін басқарды, сол үшін Павлодарда , Семейде бірнеше рет қамауда отырды.Кеңес үкіметін мойындамады.Қазақтың егеменді ел болуы үшін күресті, сол себептен 1937 жылы ату жазасына кесілген.
Сурет:Жоғары ажыратылымды
Алаш Орда
Ахмет Байтұрсынов 1873 жылы қазіргі Қостанай облысы Жангелдин ауданы Сарытүбек ауылында туған.Ұлт-азаттық қозғалыс жетекшісі , мемлекет қайраткері , ақын, публицист, қазақ тіл білімі мен әдебиеттану ғылымдарының негізін салушы.Ғалым , ұлттық жазудың реформаторы , ағартушы. Атасы Шошақ-мінезі салмақты, шындықты бетке айта білетін ақылды да беделді адам болған.Мырзалығы сондай, немересі Ахмет дүниеге келгенде , құтты болсын айтқан адамдарға бір ат , бір түйеден сүйінші беріпті. Торғайда , Орынборда білім алғаннан кейін Ақтөбеде , Қостанайда, Қарқаралыда орыс-қазақ мектептерінде сабақ берген.1909 жылы саяси белсенділігі үшін Семей түрмесіне жабылады.1910 жылы Орынборға жер аударылады және сонда 1917 жылға дейін болады. Өзінің сенімді достары Ә.Бөкейханов, М.Дулатовпен бірге 1913 жылдан бастап ұлттық «Қазақ» газетін шығарып, оның жұмысына жетекшілік етті.Ресейде патша билігі құлағаннан кейін қазақ жерінде Алашорда үкіметін құру үшін бар күшін салды.Большевиктерді мойындамады, оларға қарсы шықты. 1921-1928 жылдары Қазақ халық ағарту институтында сабақ береді. 1929 жылы 2 маусымда Алаш қайраткерлерімен бірге Алматыда тұтқынға алынып, Ресейдің солтүстік обылыстарына жер аударылады.Кейіннен босап шығып, бірақ 1937 жылы қайтадан қамауға алынып, атылған.
Мазмұны
А
- Ағабаев Ерғұлай — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Айбасов Бірмұхамед — «Алаш» партиясының Ақмола облыстық комитетінің мүшесі.[1]
- Айдабосынов Өмірәлі — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Айзонов Сегізбай — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Аймаев Әбубәкір — Торғай облысы қазақтарының съезіне Омбы облысынан қатысқан.[3]
- Айсарин Дәулетияр — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Ақаев Серікбай — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Ақбаев Әбділхамит — Алаш қозғалысына қатысушы.[7]
- Ақбаев Ш. — Бөкей Ордасы облыстық қазақ съезіне қатысып, сиезге қатысушыларды қүттықтап сөз сөйлеген.[8]
- Ақжолов Есет — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Ақпаев Жақып — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Алдабергенов Серқұл (Серіқұл) — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Алдияров Әбубәкір — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Алдоңғаров — Алаш қозғалысына қатысушы.[12]
- Алмасов Омар — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Алматов Әбділқадыр — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[13]
- Алпыспаев Оразғали — Семей қаласының Заречно-Слободка (кейіннен Алаш қаласы) ауданында құрылған қазақ комитетінің мүшесі.[14]
- Аманжолов Садық Аюкеұлы — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Анағаев — Алашорданың Атбасар уездік қазақ комитетінің мүшесі.[16]
- Аңдамасов Ахметжан — Семей облысынан «Алаш» партиясын қолдап, «соған ереміз» деп арнайы хат жазушылардың бірі.[17]
- Арабаев Ишанғали — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Аралбиев Мұхамед Әмір — Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Наманган уезінен қатысқан.[6]
- Арғыншиев Н. — Орал облысы қазақтарының сиезінде комитет хатшысы болып сайланған. Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы.[18]
- Арғыншиев Ермұхамед — Алаш қозғалысына қатысушы.[19]
- Асанов Дүйсенбай — Алаш сарбазы. Алаш қозғалысы.[22]
- Асқақұлы Сұлтанғазы — Торғай облысы қазақтарының сиезінде мұсылман съезіне өкіл болып сайланған.[24]
- Асфендиярова Гүлсім — Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының атынан депутаттыққа ұсынылған.[25]
- Асфендияров Санжар — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Атамбаев Есенбай – Алаш қаласы Думасының мүшесі.[26]
- Атаниязов Өтешқали — Бөкей Ордасы облыстық қазақ сиезінің қаулысы бойынша Орталық Комитет құрамында болды.[28]
- Ахмедиев Ысқақ — [[Семей]] қаласының Заречно-Слободка (кейіннен Алаш қаласы) ауданында құрылған қазақ комитетінің мүшесі.[31]
- Ахметшин Х.А. — Орал облысы қазақтарының сиезінде комитет хатшысы болып сайланған.[32]
- Ахметжанов Қайырша — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Ахметов Ілияс — Алаш қозғалысына қатысушы.[33]
- Ахметұлы О. — «Алаш» партиясының Ақмола облыстық комитетінің мүшесі.[1]
Ә
- Әбдікәрімов А. — Бөкей Ордасы облыстық қазақ съезіне қатысқан.[8]
- Әбдірахманов Бейсенғали — Алаш қозғалысына қатысушы.[36]
- Әбенов И.А. — Орал облысы қазақтарының сиезінде облыстық комитетке сайланған.[37]
- Әбiшов Хабиболла — Бөкей Ордасы облыстық қазақ сиезінің қаулысы бойынша Орталық Комитет құрамында болды.[38]
- Әділов Асқар — Алаш қозғалысына қатысушы.[7]
- Әділов Әбдуәли — Алаш қозғалысына қатысушы.[7]
- Әділов Байсейіт — Ақмола облыстық қазақ комитетінің мүшесі.[40]
- Әділов Дінше (Дінмұхамед) — «Алаш» партиясының Ақмола облыстық комитетінің мүшесі.[41]
- Әділов Ике — Алаш қозғалысына қатысушы.[42]
- Әжігереев Сейітхан (Сейітжан) — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Әлжанов Отыншы — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Әлиханов Фазылағзам — Алаш қозғалысының қайраткері.[46]
- Әлмамбетов Әулиехан (Әуелхан) — Алашорданың Қостанай уезінің сиезінде уездік қазақ сотына сайланған.[47]
- Әлниязов Тобанияз — Алашорда қозғалысының қайраткері.[48]
- Әлібеков Әлиаскар — Батыс Алашорданың мүшесі.[49]
- Әлібеков Ғұбайдолла (Ғабдолла) — Бірінші және екінші жалпықазақ сиездеріне қатысқан.
- Әлімбеков Қашымбек — Түркістан аймағы Қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Сырдария облысы Әулие-Ата уезінен қатысқан.[51]
- Әлімхан Төре — Бірінші жалпы Қазақ съезіне қатысқан.
- Әминов Мырзасабыр — Сырдария облысы қазақ-қырғыздарының съезіне қатысқан.[52]
- Әпсалямов Асылхан — Алаш қозғалысына қатысушы.[53]
- Әубәкіров — Батыс Алашорда әскери бөлімдерінің жетекшісі.[54]
Б
- Бабатаев Жүніс — Омбыда өткен қазақ жастарының сиезін шақырып, даярлау жұмыстарын ұйымдастырушы.[56]
- Байбосынов Байқуан — Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Қазалы уезінен қатысқан.[6]
- Байғарин Қазбек — Алашорданың Атбасар уездік комитетінің мүшесі.[57]
- Байғаскин Есім — Алаш қозғалысының қайраткері.[58]
- Байғурин (Байғарин, Байғорин) Әлжан Махмүтұлы — Алаш қозғалысының қайраткері.[59]
- Байдоллаев Алғабек — Алаш қозғалысына қатысушы.[7]
- Байдосов Ризабай — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[60]
- Байділдин Әбдірахман — Ақмола облысында қазақ комитетін ұйымдастыруға атсалысқан. Алашорда делегациясы құрамында Уфа, Самара қалаларына барған.[61]
- Байзақов Мәуленқұл — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Байтақов Бақытжан—Алаш қозғалысына қатысушы.[64]
- Байтасов Абдолла — Алаш қозғалысын қолдап, қазақ комитеттерін құруға атсалысқан.[65]
- Байтұрсынұлы Ахмет — Бірінші және екінші жалпықазақ сиездеріне қатысқан. «Алаш» партиясы бағдарламасын жасаушылардың бірі.
- Балғымбаев Әбдіғали — Алаш қозғалысының қайраткері.[66]
- Балтанов Ералыжан — Жымпитыда өткен облыстық қазақ сиезінде құрылған Ойыл Уәлаяты үкіметінің құрамында болған.[67]
- Баржақсин Ахмет — Алаш қозғалысына қатысушы.[68]
- Барлыбаев Ахметолла — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Басығарин Жүсіпбек — Торғай облысы қазақтарының съезіне қатысқан.[69]
- Батырбеков Жұмабек — Сырдария облысы қазақ-қырғыздарының съезіне қатысқан.[70]
- Батышұлы Кәрім — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Бауенов Құл — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Бәдісов Иманқұл — Павлодар да ашылған Алашорданың уездік кеңесінің мүшесі.[71]
- Бәйтенов Ысмайыл — Алашорданың Қарқаралы комитетінің мүшесі.[72]
- Бегімбетов Нысанғали — «Алаш» партиясының мүшесі.[73]
- Бейсекеев Әбілқадыр — Алаш қаласы Думасының мүшесі.[74]
- Бейсенов Бақтығали — Алаш қозғалысына қатысушы.[75]
- Бекентаев Құсайын — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Бекмұратов Айтқұл — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[76]
- Бекмұхамедов Шавкат — Торғай облысы қазақтарының сиезінде төралқа хатшысы болған.[77]
- Бекпенбет Қажы — Сырдария облысы қазақ-қырғыздарының съезіне қатысқан.[78]
- Бектұров Елеусіз — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[79]
- Бектұрсынов Пазылбек — 1918 жылдың қазақ айында Түркістанда өткен қазақ съезіне қатысқан.[80]
- Бекімов Молданияз — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Бердалин Қабыш — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Бердиев Ғұбайдолла — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Бестаев Уәли — Семей қаласының Заречно-Слободка (кейіннен Алаш қаласы) ауданында құрылған қазақ комитетінің мүшесі.[81]
- Бимағамбетов Нұрғали — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Бисебеков Балтай — Алаш офицері.[82]
- Божаев Әбділрахим — Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Ташкент уезінен қатысқан.[6]
- Болатқанов Асауқат — Семей қаласының Заречно-Слободка (кейіннен Алаш қаласы) ауданында құрылған қазақ комитетінің мүшесі.[83]
- Болат Мұқанов Башабек — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Болатпаев Ахметшейх — Алаш қаласы Думасының мүшесі.[84]
- Болатұлы Айтмұхамет — Семей облысынан «Алаш» партиясын қолдап, «соған ереміз» деп арнайы хат жазушылардың бірі.[85]
- Болғанбаев Хайретдин Әбдірахманұлы — Бірінші және екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Боштаев Мұқыш — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Бөкейхан Әлихан — Алашорда үкіметінің төрағасы. Бірінші және екінші жалпықазақ сиездеріне қатысқан. «Алаш» партиясы бағдарламасын жасаушылардың бірі.
- Бөкейханов Ғұбайдолла — Алаш қозғалысына қатысушы. Алаш қозғалысы. Құжаттар мен материалдар жинағы.[87]
- Бөлеков — Алашорданың Ақмола комитетінің мүшесі.[89]
- Будамбайұлы Қалдыбай — Семей облысынан «Алаш» партиясын қолдап, «соған ереміз» деп арнайы хат жазушылардың бірі.[90]
- Буданов Аймахан — Алаш қаласы Думасының мүшесі.[91]
- Бұралқиев Мұстафа — Алаш қозғалысына қатысушы.[7]
- Бірімжанов Ахмет Қорғанбекұлы — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Бірімжанов Ғазымбек — Алаш қозғалысының қайраткері. Алашорданың Башқұрт үкіметі жанындағы уәкілі. «Алаш» партиясы бағдарламасын жасаушылардың бірі.[92]
Г
- Гостев Капитон Дмитриевич — Алаш қаласы Думасының мүшесі.[93]
- Грязев К.Ф. — Алаш қаласы Думасының мүшесі.[94]
- Гуторов — Алаш депутаттар кеңесінің өкілі.[95]
Ғ
- Ғаббасов Халел — Семей облысы комитетінің төрағасы. Бірінші және екінші жалпықазақ сиездеріне қатысқан.
- Ғабдолғаниев Ғұмыр — Торғай облысы қазақтарының съезіне қатысқан.[96]
- Ғабдоллин Қалдыбай — Жетісу облысы бойынша «Алаш» партиясы атынан Құрылтай жиналысына үсынылған депутат.[34]
- Ғабдуллин Кенжеғали — Алаш қозғалысына қатысушы.[97]
- Ғабдуллин Камалетдин — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Ғайсин Жәнібек — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Ғайсин Қажығали — Бөкей Ордасы облыстық қазақ съезіне қатысқан.[98]
- Ғалымжанұлы Файзолла — Екінші жалпықазақ сиезін ұйымдастырушылардың бірі.[99]
Д
- Дандыбаев Сәлмұхамед — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[100]
- Дәуренбеков Жақып — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[101]
- Дәшкеұлы Қағазбек — Алаш офицері.[102]
- Дермінов Сұлтанбек — Атбасардағы Алаш әскерінің бастығы.[103]
- Диваев Шәкір — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Досжанұлы Ғабдүлкәрім (Ғабдолла) — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Досжанов Сағындық — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Досжанова Аққағаз — Торғай облысы қазақтарының сиезінде мүсылман съезіне өкіл болып сайланған.[104]
- Досмұхамедов Әбділрахман — Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Ташкент уезінен қатысқан.[6]
- Досмұхамедов Бораш — Ойыл қазақ комитетінің төрағасы.[105]
- Досмұхамедұлы Жаһанша— Бірінші жәш екінші жалпықазақ сиездеріне қатысқан. Алаш қозғалысы көсемдерінің бірі.
- Досмұхамедұлы Халел — Батыс Алашорданың төрағасы. Бірінші және екінші жалпықазақ съезіне қатысқан. Алаш қозғалысы көсемдерінің бірі.
- Досымбақов Г. — Алаш қозғалысына қатысушы.[106]
- Дуалқарнин — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Дулатов Міржақып — Алаш қозғалысы көсемдерінің бірі. Бірінші және екінші жалпықазақ сиездеріне қатысқан. «Алаш» партиясы бағдарламасын жасаушылардың бірі.
- Дулатов Асқар — Алаш қозғалысының қайраткері, Міржақып Дулатовтың туған ағасы.[107]
- Дултыбаев Жазыбай — Семей қаласының Заречно-Слободка (кейіннен Алаш қаласы) ауданында құрылған қазақ комитетінің мүшесі.[108]
- Дүйсебаев Кәрім — Семей облыстық Қазақ сиезінде облыстық Қазақ комитетіне кандидаттыққа ұсынылған.[109]
- Дүйсебайұлы Төлембай — Алашорданың Жетісу комитетінің мүшесі.[110]
- Дүйсенбаев Сыздық — Көкшетау уездік «Алашорда» Советінің ұйымдастыруымен өткен сиезге қатысқан.[111]
- Дүйсембіұлы Сыдық — «Алаш» партиясының Семей облыстық комитетінің мүшесі.[112]; Семей облысынан «Алаш» партиясын қолдап, «соған ереміз» деп арнайы хат жазушылардың бірі.[113]
- Дүйсенбаев Рақымжан — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Дясасыбеков Габдужукур — Алаш қаласы Думасының мүшесі.[114]
Е
- Елшіұлы Сағынай — Екінші жалпықазақ сиезіш қатысқан.
- Емқабайұлы Нүсіпбек — Алаш қозғалысына қатысушы.[115]
- Ережепұлы Әбдікәрім — Алаш қозғалысына қатысушы.[116]
- Ержігітов Иманберді (Имамберді) — Екінші жалпықазақ сиезіш қатысқан.
- Ермағанбетұлы Нұрғали — Орал облысынан «Алаш» партиясы атынан Құрылтай жиналысына үсынылған депутат.[34]
- Ермаков Александр Ильич — Алаш қаласы Думасының мүшесі.[117]
- Ермеков Әлімхан — Бірінші және екінші жалпықазақ сиездеріне қатысқан. Алаш қозғалысы көсемдерінің бірі.
- Ермұхамедов Нұрым — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[118]
- Ерсінұлы Әбдірахман — Алаш қозғалысына қатысушы.[119]
- Есенбайұлы Майлыбай — Семей облысынан «Алаш» партиясын қолдап, «соған ереміз» деп арнайы хат жазушылардың бірі.[120]
- Есенғұлов Ғұмар (Омар) — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Есенқұлов Керей — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Есенғұлов Түбек — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Есмағамбетов Қадырбай — Батыс Алашорда әскери бөлімдерінің жетекшілері.[122]
- Есмағамбетов Теміржан — Алаш қозғалысына қатысушы.[7]
- Естанов Махамбет — Бөкей Ордасы облыстық қазақ сиезінің қаулысы бойынша Орталық Комитет құрамында болды.[124]
- Есімханов Нәдірше Сұлтангерейұлы — Алаш қозғалысына қатысушы. «Халық милициясын» басқарған.[125]
- Есіркепұлы Бисеке — Семей облысынан «Алаш» партиясын қолдап, «соған ереміз» деп арнайы хат жазушылардың бірі.[126]
- Ешбатыров Бедияр — Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Ташкент уезінен қатысқан.[6]
- Ешмұхамедов Ғұбайдолла-қазы — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
Ж
- Жайнақов Ыбырайым — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан. Жетісу облыстық қазақ комитетінің төрағасы.
- Жайтілеуов Сұлтан — Батыс Алашорда үкіметі жанындағы дін істері жөніндегі комиссия хатшысы.[127]
- Жақанов Сейітжан — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Жақбаев Түсіпбек — Алаш қозғалысына қатысушы.[128]
- Жақыпбаев Нүсіпбек (Түсіпбек) — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Жақыпов Н. — Жетісу облыстық қазақ сиезінің хатшысы.[129]
- Жалпақов Тәжмұхамбет — Батыс Алашорда офицері.[130]
- Жаманмұрынов Тел — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Жаманов Үмбет — Алаш қозғалысына қатысушы.[131]
- Жамашев Тақберген (Тәңірберген) — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Жанайдаров Омарбек Мейрамұлы — Алашорданың Атбасар уездік комитетінің мүшесі.[132]
- Жанайдаров Сейілбек Мейрамұлы — Бірінші, екінші жалпықазақ сиездеріне қатысқан.
- Жанатайұлы Көкбай — [[Семей]] облысынан «Алаш» партиясын қолдап, «соған ереміз» деп арнайы хат жазушылардың бірі.[133]
- Жанбаев Есет — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Жанғазин Кәрім — Атбасар уездік қазақ комитеті жетекшілерінің бірі.[134]
- Жанғалинов Ғұмар — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Жанқарин Ілияс (Жанғарин) — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Жанқадамов Бижанғали — Батыс Алашорда қайраткері.[135]
- Жанқорашев Сатарқұл — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Жантасұлы Сәдуақас — «Алаш» партиясының Ақмола облыстық комитетінің мүшесі.[136]
- Жантөрин Сәлімгерей — Алашорда үкіметімен тығыз қарым-қатынаста болып, қолдау көрсеткен.[137]
- Жантуаров Рысай — Алаш қозғалысына қатысушы.[138]
- Жантіікуов Шайхы — Алаш қозғалысына қатысушы.[139]
- Жәждібаев Тұрмұхамет — «Алаш» партиясы бағдарламасын дайындаушылардың бірі.[140]
- Жәкежанов Мұқан — Алаш қозғалысына қатысушы.[141]
- Жәлелдинов Мұхтар — Павлодарда ашылған Алашорданың уездік Кеңесінің мүшесі.[142]
- Жәленов Ханзада — Бөкей Ордасында өткен облыстық Қазақ сиезінде орталық комитет құрамында болған.[145]
- Жетегенов Молдаш — Алаш қозғалысына қатысушы.[147]
- Жетпісбаев Ғ. — Орал облысы қазақтарының сиезінде комитет хатшысы болып сайланған.[148]
- Жетпісов Ғаббас — Батыс Алашорда қайраткері.[149]
- Жишқұлов Мұстафа — Алаш қозғалысына қатысушы.[150]
- Жолдыбаев Молдағали — Алаш қозғалысына қатысушы.[151]
- Жолтұров Халық — Жалпы қазақ съезіне депутаттыққа ұсынылған.[152]
- Жұбанәлин Әнжан — «Ойыл уәлаяты» уақытша үкіметінің құрамында болған.[153]
- Жұмабаев Мағжан — Бірінші және екінші жалпықазақ съезіне қатысқан
- Жұмабеков Бижан — Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Перовск уезінен қатысқан.[155]
- Жұмалиев Мауби (Жұмашев Мәуби) — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Жұманов Әлжан — Көкшетау уезінде болған басқосуда төрағалыққа сайланған.[157]
- Жұмашұлы Нақберген — Екінші жал пықазақ съезіне қатысқан.[158]
- Жұрымов Мырзағұл — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[159]
- Жүндібаев Әбділхамит (Ғабдулхамит) — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан. «Алаш» партиясы бағдарламасын жасаушылардың бірі.
- Жүнісов Ахметәлі — Алаш қозғалысына қатысушы.[160]
- Жүсіпұлы Темірші — Семей облысынан «Алаш» партиясын қолдап,«соған ереміз» деп арнайы хат жазушылардың бірі.[161]
- Жылқыайдаров Әлен — Алашорданың Атбасар уездік Қазақ комитетінің мүшесі.[162]
З
- Залиев Нұғыман — Бөкей Ордасы облыстық Қазақ сиезінің қаулысы бойынша Орталық Комитет құрамында болды.[163]
- Зиновьев — Алаш депутаттар кеңесінің өкілі.[164]
- Зілқарин Ахмет — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[165]
И
- Ибраһимов Сейітжаппар — Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Сырдария уезінен қатысқан.[166]
- Ибраһимов Хұсайын — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Иманбаев Әбубәкір — Торғай облысы қазақтарының съезіне қатысқан. «Қазақ» газеті.[167]
- Иманғазиев Төлеген — «Алаш» партиясының, Батыс Алашорда мүшесі.[168]
- Имашев — Алаш депутаттар кеңесінің өкілі.[169]
- Ипмағамбетов Нұрғали — Бірінші және екінші жалпықазақ сиездеріне қатысқан.
- Итбаев Ережеп — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Ищанов X. — Алаш қозғалысына қатысушы.[170]
К
- Кәдірбаев Сейітқазы — Торғай облысы қазақтарының сиезінде мұсылман съезіне өкіл болып сайланған.[171]
- Кәкенұлы Ахмет-қажы — «Алаш» партиясының Ақмола облыстық комитетінің мүшесі.[1]
- Кәкішов А. — Зайсан уезі қазақ-кырғыздарының съезіне катысқан.[172]
- Көлменов А. — I Мемлекеттік Думаның мүшесі. Торғай облыстық қазақ сиезінде орынбасарлыққа сайланған.[173]
- Көрібаев Нұрлан — Алаш қозғалысына қатысушы.[7]
- Көрібеков Жәменид — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Көшімұлы Сәлім — Алашорданың Көкшетау уездік комитетінің төрағасы.[174]
- Кейешев Семейбай — Алаш қаласы Думасының мүшесі.[175]
- Кейкин Бақыткерей — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[176]
- Келгенбаев Сүлеймен — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Кемеңгеров Қошке — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Кемпірбаев Ысқақ — Алаш өскерінің жауынгері.[177]
- Кенесарин Әзімхан — Бірінші және екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Кенжалиев Алпан — Батыс Алашорда әскери далалық сотының мүшесі.[179]
- Кенжебаев Дархан — Алаш қозғалысына қатысушы.[180]
- Кенжебаев Жақып — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[181]
- Кенжин Аспандияр — Екінші жалпы Қазақ съезіне қатысқан.
- Керейбаев Сейінже — Алаш баспаханасының бастығы.[182]
- Керейбаев Ш. — Семей облыстық қазақ сиезінде Облыстык қазақ комитетіне кандидаттыққа ұсынылған.[183]
- Коденцов Иван Иванович — Алаш қаласы Думасының мүшесі.[184]
- Көбеков Кенжебай — Семей қаласының Заречно-Слободка (кейіннен Алаш қаласы) ауданында құрылған Қазақ комитетінің мүшесі.[185]
- Көздекенов Мұқан — Батыс Алашорда әскери бөлімдерінің жетекшісі.[186]
- Көзеев Қарабай — Алаш қозғалысына қатысушы.[187]
- Көпжасаров Ескендір — Батыс Алашорда әскери далалық сотының төрағасы.[188]
- Көтібаров Әлмұхамед — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Көшеков Ижан (Иман) — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Көшімов Мұхамедсәлім — Көкшетау уезі «Алашордасының» төрағасы.[191]
- Кудряшов Василий Семенович — Алаш қаласы Думасының мүшесі.[192]
- Кудербеков — Алашорданың Лепсі уездік кеңесінің мүшесі.[193]
- Кудерин Жұмахан — Алаш қозғалысына қатысушы.[7]
- Күлеев Бернияз — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Күрлеуітов Балға — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Күсемісов Салмақбай — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Күсепқалиев Ахметше — Алашорданың Батыс бөлімінің үкіметін қолдап, қаржылай көмек көрсеткен.[197]
- Күсепқалиев Дәулетше (Күсенғалиев) — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Кішкенбаев Оразбай — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
Қ
- Қадырбаев Сейдөзім (Көдірбаев Сейітөзім) — Бірінші және екінші жалпықазақ сиездеріне қатысқан.
- Қазанғапұлы Имамбазар — Семей облысынан «Алаш» партиясын қолдап, «соған ереміз» деп арнайы хат жазушылардың бірі.[198]
- Қадыров Әбдікәрім — Түркістанда өткен жиналысқа қатысқан.[199]
- Қалменов Алпысбай — Алаш қозғалысы жетекшілерінің бірі. Бірінші Мемлекеттік Думаның мүшесі.[200]
- Қалменов Нұрмұхамед — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Қалмұхамедов Жұмағалы — Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Фергана облысы Әндіжан уезінен қатысқан.[6]
- Қалыбаев Қүлнәзір — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Қапсаламов *Шәймерден — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Қаратілсуов Сәлімгерей — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Қаратаев Мұрат — Алаш қозғалысына қатысушы.[203]
- Қараш Ғұмар — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Қаржаубаев Рахметолла — Орал облысы қазақтарының сиезінде облыстық комитетке сайланған.[204]
- Қарманов Сейілхан — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[205]
- Қарпықов Салық — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан
- Қасаболатов Есенғали Керейұлы — Батыс Алашорда қайраткері.[206]
- Қасқабаев Хасан — Алаш қозғалысына қатысушы.[207]
- Қасымов Ибраһим — Бірінші жалпықазақ съезіне қатыскан.
- Қасымов Мұзафар — Алаш қозғалысына қатысушы.[208]
- Қашқынбаев Иса Таумышұлы — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Қашқынбаев Мардан — Бөкей Ордасы облыстық қазақ сиезінің қаулысы бойынша Орталык Комитет құрамында болды.[209]
- Қисықов Иса — Ұлттық істер жөніндегі халық комиссариатының құрамында болған.[210]
- Қисықов *Тұрмұхамет — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[211]
- Қодаров Қарасай — Алаш қозғалысына қатысушы.[213]
- Қожабеков Баймырза — Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Ташкент уезінш қатысқан.[214]
- Қожаев Ғабдолла — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Қожамбердіұлы Құсайын — «Алаш» партиясының Ақмола облыстық комитетінің мүшесі.[1]
- Қожамқұлов Әшір — Алаш қозғалысына қатысушы.[7]
- Қожанов Сұлтанбек — Бірінші жалпықазақ съезіне катысқан.
- Қожықов Қоңырқожа — Бірінші жалпықазақ съезіне қатыскан.
- Қозанов Мірғали — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[215]
- Қозыбағаров Ахметжан — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Қозыбаев Жүсіп — Көкшетау уездік «Алашорда» советінің ұйымдастыруымен өткty сиезге қатысқан.[216]
- Қондыбаев Отарбай-қажы — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Қосдәулетов Ғабдол-Ғалым — Қуанай хазіреттің баласы. «Ойыл уәлаяты» Уақытша үкіметі құрамына мүше болған.[217]
- Қосдәулетов Қуанай хазірет — Батыс Алашорда қайраткері.[218]
- Қосуақов Ахметкерей — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Қосшығұлов Құрманғали — Алаш қозғалысына қатысушы.[220]
- Қосшығұлұлы Шаймерден — 1-11 Мемлекеттік Дума мүшесі, Ә.Бөкейхан тапсырмасымен Түркияға барған, Алашқа тілсукор қайраткер.[221]
- Қошанов Сейдахмет — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[222]
- Құдайбергенов А.Х. — Жетісу облыстық қазақ сиезінде төраға орынбасары болып сайланған.[223]
- Құлғарин Бекқожа — [[Семей]] қаласының Заречно-Слободка (кейіннен Алаш қаласы) ауданында құрылған қазақ комитетінің мүшесі.[226]
- Құлманов Бақтығерей — Бірінші және екінші жалпықазақ сиездеріне қатысқан.
- Құлшықов Ақдәулет — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[229]
- Құнанбаев Тұрағүл Абайұлы — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
Л
- Лекеров Әлмұхамед — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[232]
М
- Мақұл Мағди — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан
- Малкин Омар — Алаш қаласы Думасының мүшесі.[235]
- Малқашев Ибрагим (Ыбырайым) — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Малласаламов Бірхан — Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Наманган уезінен қатысқан.[6]
- Мангелдин Алдабек — Бірінші жалпықазақ сиезінде Самарқаннан Құрылтай жиналысына депутаттыққа кандидат ретінде ұсынылған.[236]
- Манкеев Ғ. — Алаш қозғалысына қатысушы.[237]
- Мәмбеев Әбдірәсіл — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Мәметов Базарбай — Бірінші жалпықазақ съезіне қатыскан.
- Мәрсеков Райымжан — Семей облысынан «Алаш» партиясы атынан Құрылтай жиналысына үсынылған депутат.[240] Алашорданың Семей облыстық комитетінің мүшесі.[241]
- Мәулімберді қажы — Орал облысы қазақтарының сиезінде Мұсылман съезіне делегат болып сайланған.[242]
- Мергшов Жанқожа — Екінші жалпықазақ сиезінг қатысқан.
- Меңғалиев Хамидолла — Бөкей Ордасы облыстық казак сиезінің қаулысы бойынша Орталық Комитет құрамында болды.[243]
- Мендешев Сейіткали — Бөкей Ордасы облыстык казак сиезінде хатшылыққа сайланған.[8]
- Меңдіханов Ишанғали — Бөкей Ордасы облыстық қазақ сиезінде хатшылыққа сайланған.[244]
- Мешінбайұлы Садық (Мешелбаев Сыздық) — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Молдыбаев Иса — Екінші жалпықазақ съезіне катысқан.
- Молқашев Ибрагим — Екінші жалпықазақ съезіне қатыскан.
- Мунвар Кари — «Шураи Исламистер» сиезінің басшысы.[246]
- Мурзин Ғазиз — Алаш қозғалысына қатысушы.[247]
- Мурзин Мұхтар — Алаш қозғалысына қатысушы.[7]
- Мұздыбайұлы Құрманбай — Семей облысынан «Алаш» партиясын қолдап, «соған ереміз» деп арнайы хат жазушылардың бірі.[248]
- Мұқанәлиев Әміржан — Бөкей Ордасы облыстық қазақ сиезінің қаулысы бойынша Орталық Комитет құрамында болды.[249]
- Мұқанов Есқали Машқалиұлы — Орал облысы қазақгарының сиезінде облыстык комитетке сайланған.[250]
- Мұқанов Мұхамбетқали Машқалиұлы — Алаш козғалысына қатысушы.[251]
- Мұқашев Ғабдолла — Екінші жалпықазақ съезіне катысқан.
- Мұқышұлы Ерқосай — «Алаш» партиясының Ақмола облыстық комитетінің мүшесі.[1]
- Мұңайтпасов Әбдірахман — Алаш қозғалысына қатысушы.[7]
- Мұратжанұлы Әбдірахман — Ақтөбе уездік Алашорда бөлімінің мүшесі.[252]
- Мұратов Төреқүл — Алаш козғалысына қатысушы.[7]
- Мұртазин Ғабдрахман — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Мұсағалиев Ғабдолғазиз — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Мұсатаев Шайхы — Алашорданың [[Семей]] облыстык комитетінің мүшесі. М.Қойгелдиев.[253]
- Мұстанбаев Ыдырыс — Алаш қозғалысының кайраткері.[254]
- Мұхитов Ғұбайдолла — Батыс Алашорда үкіметінің мүшесі.[255]
- Мұхитұлы Нәжіп — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.[256]
-
- Мырзабеков Біржеке — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[257]
- Мырзағалиев Хафиз — Батыс Алашорда қайраткері.[258]
- Мырзақасымов Заһиралдин — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Мырзалин Жаналы — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан
Н
- Нарботабеков *Ташболатбек — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Нақымжанов — Алаш қозғалысына қатысушы.[259]
- Несіпбаев А. — «Ойыл уәлаяты» үкіметінің елшісі.[260]
- Ниязбекұлы Сият — Жетісу облысы бойынша «Алаш» партиясы атынан Құрылтай жиналысына үсынылған депутат.[261].
- Ниязов Батырқайыр — Бірінші жалпықазақ съезіне катысқан.
- Ниязов Н. — Алашорданың Лепсі уездік комитетінің мүшесі.[262]
- Нұралин Төлебай — Омбы облыстық қазақ комитетінің мүшесі.[263]
- Нұралыханұлы Сәлімгерей — Бөкей ордасынан «Алаш» партиясы атынан Құрылтай жиналысына үсынылған депутат.[264].
- Нұрмұхамедұлы Қазы — Алаш сарбазы.[267]
- Нұрмұхаметұлы Хасен — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Нұрпейісов — Алаш козғалысына қатысқан.[268]
- Нұрсейітов Мұртаза — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
О
- Омаров А. — Қостанайда өткен төтенше уездік қазақ сиезінің ұйымдастырушысы.[269]
- Омаров Әшім — Алашорданың Ақмола облыстык комитетінің мүшесі.[270]
- Омаров Елдес (Ғұмаров) — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан. «Алаш» партиясы бағдарламасын жасаушылардың бірі.</ref>
- Омаров Салық — Батыс Алашорда қайраткері.[271]
- Оразаев Әбдірахман (Әбдірахманбек) — Бірінші жалпықазақ съезіне катысқан.
- Оразаев Құлмұхамед — Алаш қозғалысына қатысушы.[272]
- Оразаев Мұстафа — Алаш козғалысына қатысушы.[273]
- Оразалыұлы Жұмабай — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Оразов Елжан — Бірінші жалпықазақ съезіне катысқан.
- Оралбиев Кішкентай — Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Қазалы уeзінен қатыскан.[276]
- Ордабаев Ғ. — Жетісу облыстык Қазақ сиезінде төраға орынбасары болып сайланған.[277]
- Ордабаев Мұхаметжан — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған [278]
- Орманбаев Ахметқали — Алаш офицері.[279]
- Орманбетов Нарманбет — Қарқаралы қазақ комитеті төрағасының орынбасары.[280]
- Отарбаев Жарылғасын — Екінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
Ө
- Өлкешев Ғабдулғазиз — Екінші жалпықазақ съезіне катысқан.
- Өскенбаев Базыкен — Семей облысынан «Алаш» партиясы атынан Құрылтай жиналысына ұсынылған депутат.[281].
- Өтегенов Садық — Бірінші жалпықазақ съезіне қатысқан.
- Өтемісов Ержан — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[282]
- Өтепбергенов Жанқасқа — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[283]
- Өтепов Т. — Алаш қозғалысына қатысушы.[284]
П
- Потанин Григорий Николаевич — Бірінші жалпықазақ сиезі атынан Құрылтай жиналысына Семей облысынан ұсынылған [285]
Р
- Райымбеков Ахмет — Семей облысынан «Алаш» партиясы атынан Құрылтай жиналысына ұсынылған депутат.[287].
- Рақымберлиев М. — Орал қаласындағы делегаттық сиезді ұйымдастырушылардың бірі. «Қазақ конституциялық-демократиялық партиясы» Орталық комитетінің мүшесі.[288]
- Рогачев — Алаш депутаттар кеңесінің өкілі.[289]
С
- Сабатаев Сатылған — Екінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
- Сағымбаев Жәнібек — Бірінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
- Садуақасұлы Смағұл — Ақмола облыстык Алаш комитетінің мүшесі, алашшыл «Жас азамат» ұйымын құрушы.[290]
- Сайдалыұлы Асқат — Алашорданың Ақмола облыстык комитетінің мүшесі.[291]
- Салаубаев Теміршам — Торғай облысы қазақтарының сиезіне қатысқан.[292]
- Саматұлы Мұхтар — «Алаш» партиясының Ақмола облыстык комитетінің мүшесі.[1]
- Самыратбеков Ғали — Алаш әскерінің офицері.[293]
- Сармоллин Қадым — Бөкей ордасынан «Алаш» партиясы атынан Құрылтай жиналысына үсынылған депутат.[295].
- Сарбасов Нұрмұханбет — Бөкей Ордасында өткен облыстық Қазақ сиезінде орталық комитет құрамында болған [296]
- Сарбөпин Нұғыман — Алаш қозғалысына қатысушы.[297]
- Сарығожин Сабыр — Алаш қозғалысына қатысушы.[299] Жымпитыдағы Алашорда үкіметінің әскери комиссары.[300]
- Сарымолдаев Қабылбек — Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Сырдария зезінен қатысқан [301]
- Сарымсақов Иманбек — Екінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
- Сауранбаев Дүр — Бірінші жалпықазақ сиезіне катысқан
- Сафарбаков Гаяс — Алаш қаласы Думасының мүшесі.[302]
- Сәдуақасов Смағұл — Алашорданың Ақмола облыстык комитетінің мүшесі.[303]
- Сәрсенбаев Д.С. — Орал облысы қазақтарының сиезінде облыстық комитетке сайланған.[304]
- Сәрсенбайұлы Хасен — Қостанайда өткен уездік сиезге қатысқан.[305]
- Сәрсенұлы Биахмет — Бірінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
- Сәтбаев Ибрагим — Алаш қозғалысына қатысушы.[7]
- Сәтпаев Әбікей — Семей облысынан «Алаш» партиясы атынан Құрылтай жиналысына ұсынылған депутат.[308].
- Сейдалин Жансұлтан — Алаш қозғалысының қайраткері.[309]
- Сейдалин Жиһанша — Алаш козғалысының қайраткері. Қазақ сиезін ұйымдастыруды алғаш көтерушілердің бірі.[310][311][312]
- Сейдалин Зұлқарнайын — Бірінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
- Сейдәліұлы Асхат — Омбыда өткен қазақ жастарының сиезін ұйымдастырушылардың бірі.[313]
- Сейдолла ишан — «Ойыл уәлаяты» үкіметінің мүшесі.[314]
- Сейітов Асылбек Жұманұлы — Бірінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
- Сейітов Мұсылманбек Жұманұлы — «Алаш» партиясының Ақмола облыстык комитетінің мүшесі.[1]
- Сейітов Мұратбек Жүманұлы — «Алаш» партиясының Ақмола облыстык комитетінің мүшесі.[1]
- Сейітов Хожаңан — Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Перовск уезінен қатысқан.[315]
- Серкебаев Бекмұхамбет — «Алаш» партиясының Ақмола облыстық комитетінің мүшесі.[1]
- Смағұлов Мәнке — Екінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
- Солтаев Мақсұт — Алаш қозғалысының қайраткері.[317]
- Солтанайұлы Жәнек — Алашорданың Халық кеңесінс сайланған.[318]
- Сұбханов С. — Орал облысы қазақтарының сиезінде Мұсылман сиезіне делегат болып сайланған.[319]
- Сұлтанбекұлы Жағыпар — Алаш қозғалысына қатысушы, Алаш қайраткерлері белгілегш қазақ жері мен шекарасын зерттеуші.[320]
- Сұлтантеміров Көмек — Алашорда офицері.[321]
- Сүлесoв Біләл — Алашорданың Жстісу облыстық кеңесінің мүшесі.[322]
- Сыдықов Ғабдулкәрім — Бірінші жалпықазақ сиезіне катысқан.
- Сыртанов Барлыбек – Қазақ сиездерін шақыруға дайындық жұмыстарын жүргізушілердің бірі.[324].
Т
- Табынбаев Емберген — Бірінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
- Тақымбаев Сейітқазы — Семей қаласының Заречно-Слободка (кейіннен Алаш қаласы) ауданында құрылған казак комитетінің мүшесі.[325]
- Танашев Уәлитхан — Бірінші және екінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
- Таңқыбаев Тәжіғали — Батыс Алашорда әскери бәлім жетекшісі.[327]
- Таржанов X. — Орал облысы қазақтарының сиезінде Мұсылман сиезіне делегат болып сайланған.[329]
- Тасқарин Мұхамед — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[331]
- Тасымов Х.У. — Орал облысы қазақтарының сиезінде облыстык комитетке сайланған.[332]
- Таукин Құрмаш — Семей қаласының Заречно-Слободка (кейіннен Алаш қаласы) ауданында құрылған қазақ комитетінің мүшесі.[333]
- Тәңірбердіұлы Дінислам — Семей облысынан «Алаш» партиясын қолдап, «соған ереміз» деп арнайы хат жазушылардың бірі.[334]
- Тәржіманов Ж. — Жалпы мұсылман сиезінің қазақ өкілдері.[335]
- Тәтіұлы Ораз — Торғай облысы қазақтарының сиезінде мүсылман сиезіне өкіл болып сайланған.[336]
- Тәтібаев Қазмұхамед — Алашорданың ұлттық әскери бөлімінің командирі. К.Нұрпейісов. Алаш һәм [337]
- Телтаев Қасымбай — Жетісу облысы Пржевал уезі қазақ комитетінің төрағасы.[338]
- Темірбаев Файзолла — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[339]
- Теміров Әбжан — Көкшетау уезінде өткш басқосуға қатысқан.[340]
- Теміров Ғабдолла — Торғай облысынан «Алаш» партиясы атынан Құрылтай жиналысына үсынылған депутат.[341].
- Теміртанов Байғазы — Жалпы мүсылман сиезінің қазақ өкілдері.[342]
- Тергеусізов Иса — Екінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
- Тоқбайұлы Ермұхамед — «Алаш» партиясының Ақмола облыстык комитетінің мүшесі.[343]
- Тоқберлинов И.Т. — Орал облысы қазақтарының сиезінде облыстық комитетке сайланған.[344]
- Тоқтабаев Досжан — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[345]
- Тоқтабаев Кәрім — Алаш козғалысына қатысушы.[7]
- Тоқтамышев Хамит — Алашорда әскери бөлімінің басшысы.[347]
- Тоқтыбаев Иса — Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Жетісу облысы Пішпек угзінен қатысқан.[348]
- Топаев Ысхан — Орал облысы қазақтарының сиезінде облыстық комитетке сайланған.[349]
- Торсанұлы Қази — «Алаш» партиясының Ақмола облыстық комитетінің мүшесі.[351]
- Төлебаев Қайролла — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[352]
- Төлебаев Мырзахан — Бірінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
- Төреқұлов Нәзір — Бірінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
- Төтебаев Қуат — Батыс Алашорда әскери далалық сотының мүшесі.[353]
- Тұзмұхамедов Телмұхамет — Алаш қаласы Думасының мүшесі.[354]
- Тұмақов — Алашорданың Омбы комитетінің мүшесі.[355]
- Тұнғашин Ахмет — Алаш қозғалысына қатысушы.[7]
- Тұрғымбаев Нүрымхан Омарұлы — «Алаш» партиясының мүшесі. С.Тәбәрікұлы . Қайраң Мәннан. Алматы: Қағанат, 2002. 216 б.</ref>
- Тұрлыбаев Айдархан — Бірінші жалпықазақ сиезіне катысқан.
- Тұрмұхамедов Есенғали — Бірінші жалпықазақ сиезіне катысқан. «Алаш» партиясы бағдарламасын жасаушылардың бірі.
- Тұрымов Керей — Торғай облысы қазақтарының сиезінде бюро мүшесі болып сайланған.[357]
- Тұрымтаев С. — Алаш қозғалысына қатысушы.[358]
- Тыныстанов Қасым — Алаш қозғалысын қолдаған қырғыз қайраткері.[360]
- Тынышбаев Мұхаметжан — Бірінші жалпықазақ сиезіне қатысқан. Ұлт- азаттық қозғалысы көсемдерінің бірі.
- Тыныштықбайұлы Бейсшбай — Ақтөбе уезі Алашорда бөліміне сайланған.[361]
- Тыштыбаев Қожаберген — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[362]
- Тілеубергепов Ж. — Жалпы қазақ сиезін ұйымдастырушылардың бірі.[363]
- Тілсулин Жұмағали — Бірінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
У
- Уәлиханов Махмуд — Көкшетау угздік «Алашорда» Советінің ұйымдастыруымен өткш сиезге қатысқан.[365]
- Уймумбаев Нечкей — Алаш қаласы Думасының мүшесі.[366]
- Ұзақбеков Абдолла — Алаш қозғалысына катысушы.[7]
- Ұйықбайұлы Нүсіпбек — Екінші жалпықазақ сиезіне катысқан.[367]
Ү
- Үкібаев Қаражан — Семей қаласының Заречно-Слободка (кейіннен Алаш қаласы) ауданында құрылған казак комитетінің мүшесі.[368]
- Үмбетбаев Алдаберген — Алаш козғалысына қатысушы.[7]
Х
- Хажибеков Баймырза — Түркістан аймағы қазақ-кырғыздарының жалпы жиылысына *Ташкент угзінен қатысқан.[369]
- Халмырзаев Әбдулласул — Түркістан аймағы қазақ-қырғыздарының жалпы жиылысына Наманган уезінен қатысқан.[370]
- Хамитов Нәжіп — Екінші жалпықазақ сиезіне катысқан.
- Хасан Хазірет,Хасан Нұрмұхамедов — Екінші жалпықазақ сиезіне қатысқан. Алаш қозғалысына қатысушы.[371]
- Хасанов Ғабдолғазиз — Торғай облысы қазақтарының сиезіне қатысқан.[372]
- Ходжаев Убайдулла — Бірінші жалпықазақ сиезі атынан Құрылтай жиналысына Сырдария облысынан ұсынылған.[374]
Ш
- Шағымарданов Сағадат — Екінші жалпықазақ сиезіне катысқан.
- Шахулев Тамимдар — Алаш козғалысына қатысушы, 191</ref> 6 жылы Минскіде Ә.Бөкейхан маңында жүрген.[375]
- Шектібаев Сейсенғали — Алаш қозғалысына қатысушы.[376]
- Шендириков Степан Никифирович — Жетісу облысынан «Алаш» партиясы атынан Құрылтай жиналысына ұсынылған депутат.[377]
- Шәріпов Сабыр — Көкшетау уезінде өткен басқосуға катысқан.[379]
- Шәуменов Намазбай — Екінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
- Шегіров Ахмет — Екінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
- Шевченко Павел Николаевич — Алаш қаласы Думасының мүшесі.[381]
- Шманов Өтеғұл — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[382]
- Шоқай Мұстафа — Бірінші және екінші жалпықазақ сиезіне қатысқан. Ұлт-азаттық қозғалыс көсемдерінің бірі.
- Шомбалов Мәжит — Бөкей Ордасы облыстық Қазақ сиезінің мүшесі.[384]
- Шотин Жұмахан — Торғай облысы қазақтарының сиезінде уез комиссиясына сайланған.[385]
- Шұғыл қажы — Алашорда үкіметі жанындағы діндарлар кеңесінің мүшесі болған. Алашорданың Батыс бөлімінің үкіметіне қаржылай көмек көрсеткш.[386]
- Шүлембайұлы Жаңбырбай — Семей облысынан «Алаш» партиясын қолдап, «соған ереміз» деп арнайы хат жазушылардың бірі.[387]
Ч
- Чайкин Вадим — Бірінші жалпықазақ сиезіне қатысқан.
- Челвов Төлебай — Семей қаласының Заречно-Слободка (кейіннен Алаш қаласы) ауданында құрылған қазақ комитетінің мүшесі.[388]
Ы
- Ыбыраев Ақбар — Алаш қозғалысына қатысушы.[7]
- Ысқақов Даниял — Алаш козғалысына катысушы.[7]
- Ысқақов Сұлтанғазы — Екінші жалпықазақ сиезіне катысқан.
Ысқақұлы Кәкітай — Алаш қозғалысына қатысушы.[3
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет