Даңқты Рашид ад-Диннің «Жылнамасы» мен Әбілғазы Баһадүрдің «Түрік шежіресінде», Мәшһүр Жүсіп Көпейұлының еңбектерінде, Қадырғали Жалайыридың «Шежірелер жинағында», Абай, Шәкәрім, Х.Досмұхамбетов, М.Дулатов, М.Тынышбаев секілді ел ардақтылары «Бабырнама» мен «Тарих-и Рашидиге» сүйенне отырып дәлелдеген деректерде, Тарихшы Т. Әбенайлы «Құпия шежірерің» құпиясы» атты еңбегінде, тарихшы Нығмет Мыңжан, Бақыт Еженханұлының, Қойшығара Салғараұлы қатарлы тарихшы аталарымыздың еңбектерінде «Алты Алаш» ұғымы тар мағынада қазақты ғана қамтығанымен кең мағынада дешті Қыпшақ даласындағы түркі жұртын қамтитындығын дәлелдеген.
Мысалы, академик Әлкей Марғұлан «Алаша хан» аңызындағы кейбір атауларға қатысты былай дейді: «Қыпшақ шежіресі» деген кітапта «Алаша ханның екі баласының біреуінен Сейілхан, одан сегіз арыс түрікпен, екіншісінен Жайылхан, одан Қыпшақ, кейін қазақ пен қарақалпақ шыққан, түркіпендер боз оқтан, қазақтар үш оқтан тараған» делінеді.
«Бұл тұрғыдан алғанда Алаш деген ортақ түріктік атау Алтын Орда (Қыпшақ мемл.) ыдырағаннан кейінгі кезде қайтадан жаңғырған бауырлас түрік халықтарының басын біріктіру ұраны, ортақ атауы да болған сияқты. Ал, енді қара қазақ шақыратын “Алаш” ұраны “алаш — алаш болғанда, Алаша хан болғанда, бұл қалмаққа не қылмадық” деген сөздер кейінгі Алаша есімімен байланысты деу қисынға келеді. Бұл орайда Саққұлақ би шежіресін, Ә.Диваевтың, Г.Н. Потаниннің, Ш.Уәлихановтың, Янушкевичтің, Ш.Құдайбердиевтің, М.Тынышбаевтың ел арасынан жинаған аңыз-әңгімелерін, күнделік жазбалары мен ғыл. мақалаларын атаған жөн. Олардың бірінде —алапес болып туған бала, екіншісінде — алашаға отырғызып көтерген хан, үшіншісінде — Ұлытаудан асырып тастаған баланың әскербасы болғаны, төртіншісінде — қалмақты қорқыту үшін “Алаш” сөзін ұран еткені айтылады. Соның қай-қайсысы да Алаштың хан болғандығын, қара халықты соңынан ертіп, айбарының асқандығын дәріптейді. Ескі шежіре деректерінде Алаш атауы қазақ халқының синонимі ретінде келтіріледі. Мыс., Қадырғали Жалаири өз еңбегінде қазақтың орнына Алаш атауын қолданады. Шежірелердің бірінде Алашқа өзбек, түрікмен, қарақалпақ, қырғыз, қазақ, ноғайды жатқызады. “Қамбар батыр” жырында (“Тамашаға жиылсын, Алты Алаштың баласы”), Бұқар жыраудың Абылай ханға айтқанында (“Он сан Алаш баласын, жұмсап бір тұрсың қолыңмен”), Махамбеттің (“Алты сан Алаш ат бөліп, тізгінін берсе қолыма”) өлеңдерінде Алаш сөзі қазақ атауының баламасы ретінде берілген. “Атамыз — Алаш, керегеміз — ағаш” деген қазақ халқы ұлттық тәуелсіздік жолындағы күресінде ежелгі Алаш ұғымына қайта оралып, оны бостандық пен бірліктің ұраны етіп алды. Соның дәлелі ретінде “Алаш қозғалысы”, “Алашорда”, “Алаш” деген ұғымдарды атауға болады. “Алаш азаматы” деу қазақ халқының ауыз бірлігіне, елдің, жердің тұтастығына меңзейді» деп көрсетілген қазақша ашық энциклопедияда.(http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88 )
Ақселеу Сейдінбектің «балталы бағаналы ел аман бол» деген шежіресінде : «Алаш – сейлқан (сегіз арыс түркімендер) , жайылқан (естек, татар, башқұрыт) , майқы – озбек, Сақыпжан – ойық қалпақ (қырғыз, сұйыр) , созақ (төлен , Қарақалпақ) қазақ – ақ арыс (ұлы жұз) , жан арыс (орта жұз) Бек арыс (кіші жұз) . ақ арыс _ жұманбай _ кейкі _ төбей _ ұйсын _ майқы _ қоғам _ құйылдыр _ мекірен. жан арыс _ қара _ тарақты , арғын, найман, қыпшақ , қоңырат, керей , уақ. бек арыс _ байұлы, қаракесек, жетіру» — деп көрсеткен.
Ендеше аз қазақты Алтыға бөліп, алты арыспен шатастырып араздастырғанша ғұлама аталарымыздың деректеріне сүйене отырып былай шешім шығаруға болады: «Алты Алаш» тек қазақты ғана көрсетпейді, Алты Алаш – Қазақ(Ноғай, Қарақалпақ), Татар мен Башқұрт, Түркімен, Өзбек(Құрама), Құмық, Қырғыз.
Ноғай ежелден қазақ тайпасы, Қарақалпақ – 1743 жылы Әбілхайыр ханның ренішімен бөлініп кеткен қазақтың кіші жүзіне жататын тайпа, орыс патшалығының саясатының құрбаны, Құрама қазір Өзбектерге сіңіп бара жатқан қазақ руы.
Демек, Әлихан Бөкейханұлы бастаған Алаштықтардың арманы мен идеасы тоғысатын кез келді. Алаш ұранды халықтар бірігу арқылы сан мен сапа мәселесін шешуде бір қадам алға жылжуға болады. Ортақ арман мен мақсатты бірге көтеріп, болшағымыз үшін күресу кезек күттірмейтін міндет, парыз!
Сол үшін Алты Алашымыз ала болмай, бірлікке, тұтастыққа ұмтылуы керек. Ал біз Алаш балалары сол бірлік пен ірілік үшін күресуіміз керек. Қытайдың азаткер төрағасы Мау Зыдуң: «Адам саны сапаға айналады, сол үшін адам көп болуы керек» деген сөзінің құнын түсінгеніміз жөн. Алла Алаш баласының басын қосып, санымызды көбейтіп, санамызды есейтсін деп тілейік.
