Ресейлік жаңадан ашылып жатқан спорт арналарынан АПЛ матчтарын көріп жүрмін. Бұл тарапта не өзгеріс бар екен деп. Классикалық кәсіби комментаторлардан (советтік стильді болса да) Александр Елагин ғана қалыпты. Қалғандарының бәрі – түкірігіне шашалған, тістене сөйлеп, көсемси көсіліп, доп айып алаңына жетер-жетпестен “Ойпырмай, ойпырмай!”, “Міне, міне!!!” деп шәңкілдей шулайтын overexcited бала-шаға. Қазақша нұсқасы: “Тағы бір қауіпті сә-ә-әт! Тағы бір қауіпті сә-ә-әт!” Кейбір қазақстандық футбол комментаторларының кімге еліктейтінін енді ұқтым. Бұл бала-шаға матч комментаторы болудың мынадай негізгі шарттарын түсіне алмаған екен:
1. Матч комментаторы 90 минут сөзінің кем дегенде 90 пайызын алаңда болып жатқан тартысқа арнауы тиіс, 10 пайызы сол матчқа тікелей қатысты бэкграунд пен статистика болсын. Матчқа қатыссыз википедиялық мәліметтер, болжау, өсек-аяң, жеке толғаныс, мәнсіз мақал-мәтелизм, лирикалық шегініс, ойыншылар мен тренерлерге деген жеке бас көзқарасы, тағысын тағылар шала комментатордан шаршаған жүздеген мың көрермен тұрмақ, оның “ВКонтакте”-дегі жеті жүзге жетер-жетпес досына да қызық емес. Ал сараптама мен болжамды матчтан кейін (я ортасындағы үзілісте) студиядағы модератор мен эксперттер айтсын. “Тоттенхэм” әдетте ойынды осылай я оң, я сол қапталмен өрбітеді” дейді “Матч ТВ”-нің бір комментаторы. “Бұл команда әдетте ойынды домалақ доппен ойнайды” немесе “Бұл команда көбіне қарсыластың қақпасына гол соғуды мақсат тұтады” деген сияқты құбыжық ақиқатизм. Және мұндай ақиқатизмдер минут сайын айтылады. 90 минут самбырлай сөйлеу шарт емес, ойынның баяу тұстарында, я ерекше бір эмоциялар көрінген сәттерде жарты минуттық паузалар жасап, көрерменнің құлағын демалдырып, я балқытып отыру керек.
2. Комментатордың тілі жатық, сөздік қоры бай болуы тиіс. Мысалы, жаңағы кейбір ресейлік жас комментаторлардың лексика қоры қаншалықты жұтаң екенін бір-ақ жағдайдан білуге болады. Ойынның ең қауіпті сәттерін ғана шолып шыққан қысқа клипте “Қақпашы командасын тағы құтқарды”, “тағы құтқарды”, “тағы құтқарды”, “тағы құтқарды” деп қақсап қайталай береді. Өмірінде “құтқарудан” басқа етістік естімеген адам сияқты.
3. Негізгі комментатор әріптес ретінде жұмысқа тартылған қасындағы бұрынғы футболшының қажетсіз мемуар айтып кетуіне жол бермеуі керек. Бірнеше матч көріп отырып, атын өмірі естімеген бір сөзуар бұрынғы ресейлік футболшының шала комментаторға айналғанына куә болдым. Өзіне-өзі тамсанып, сүйсініп, келсін-келмесін естеліктерін тықпалап отырып, ойынның кейбір өте қауіпті һәм маңызды тұстарын байқамай да қалды.
4. Комментатордың әлдебір командаға, я футболшыға қатысты симпатиясын, я антипатиясын ашық білдіруі, көпе-көрінеу жақтасуы – абсурд. Эфирден кейін бірден жұмыстан шығарып жіберсе, обалы жоқ.
5. Төрешінің шешімдерін қолдау, я сынау, қызылкеңірдек болып сырттай дауласу – кәсіби комментатордың түсіне кірмейтін күпірлік. Өткендегі бір матчта ресейлік комментатор ойын біткенше “негізі оффсайд еді, негізі оффсайд еді” деп күңкілдеді де отырды. “Әй, жолың болғыр жетесіз-ау, бұл жеке пікіріңнің маған көк тиын құны жоқ, алаңсыз ойын көрейінші!” деп айғай салғың келеді. Матч комментаторы төрешінің шешімін көрерменге хабарлайды, егер ойыншылардың, тренерлер мен көрермендердің тарабынан қандай да бір реакция болса, соны сипаттайды. Тәмам! Тек бақылап отыру. Эфирде төреші шешіміне қатысты жеке пікірін тықпалап, күрсіне күңкілдеп, қызарақта қорғаштап, айғайлай айыптап отыратын ресейлік әріптестерге еліктеудің түк қажеті жоқ. Оның бәрі – студия модераторы мен сарапшыларының жұмысы. Егер телеарнаңда матч алдында, екі тайм ортасы мен ойынның соңында болжам мен сараптама жасайтын кәсіби студия жүргізушісі мен сарапшылары болмаса, онда өйтіп көсемсуді көрерменнің өз еншісінде қалдыр.
Ғалым БОҚАШтың facebook парақшасынан алынды