Бір оқырман былай деп жазыпты маған Сіздің барлық жазбаларыңызды оқып жүрмін бірақ неге ойларыңыз қайталанады, екінші сіз айтқан ойларды ел президенті айтып отырған жоқ па деп. Менің жауабым осындай болды:
— Құрметті оқырман! Біріншіден менен басқа кім шетелдегі қандастарымызбен жемісті ынтымақтастықты орнатуды ұсынды бұл үлкен жұмыс, менен басқа қазақ халқына мемлекетқұраушы ұлт деп айтқан кім, 2015 жылын ассамблея емес мемлекеттік тіл жылы деп жариялауға кім ұсынды, домбра күнін мереке ретінде тойлауға ұсынған менен басқа кім, домбраны ЮНЕСКОның материалдық емес шедеврлардың тізіміне еңгізуге ұсынған менен басқа кім бар, шетелдегі қандастарымызбен бірігіп жалпықазақтық спорттық ойндарды өткізуді кім ұсынған, ұлттық спорт түрлерін жүйелі түрде дамытып республикалық біріншілікті ұсынған менен басқа кім, бұқаралық спортты дамыту туралы менен басқа айтқан кім, жастардың алғашқы жұмыс орын туралы заңды қабылдауды менен басқа кім айтып жүр, астананың төңірегіндегі ауылдарды дамытуды менен басқа ұсынған кім, отандық экономикаға жасыл стандарттарды еңгізуді үсынған менен басқа кім, энергияны үнемдейтін шараларды заң арқылы еңгізуге ұсынған менен басқа кім, әскери ғылымды дамыту туралы менен басқа айтып жатқан кім, электондық ақшалар туралы заңды қабылдау керек туралы мене басқа айтқан кім, ақпараттық кеңістікті қорғауды ұсынған менен басқа кім, әскери-өнеркәсіптік кешенді дамытуды мене басқа ұсынған кім, индустриалды — инновациялық саясатты да сеңсеңіз мен ойлап таптым және ұсындым, ары ғарай да ойларымыз бар мысалы отандық дипломаттарға экономикалық дипломатия туралы жазайын деп тұрмын. Ал неге қайталап жатырмын десеңіз, міні қаншама ойларды тек мен ғана айтып жатсам сіз бұны бағаламай жатырсыз. Бүгін мен мысалы экономиканы экологизациялау мен адамның өмір сүруіне ыңғайлы орта қалыптастыру керек деп жаздым, бұл үлкен жұмыс, өкінішке орай біздің мемлекеттік органдар осыған немқұрайлы қарайды. Сондықтан менің жазғанымды мұқият оқып түйін жасап, мен айтқан ойларымды талқылап жүзеге асыру керек деп білемін, ал бұның бәрін дұрыс жүзеге асыру үшін мен Қазақстанды басқаруым керек деп білемін сонда ғана қазақтың бағы жанады, қазақтың мақсаты орындалады, қазақ халқының үміттері ақталады.
Құрметті отандастар!
Тәуелсіздік біздің санамызды, ойымызды және өміріміздің мәнін өзгертті. Біз еркін ел болдық, енді еліміздің болашағы бізге байланысты. Тәуелсіздікті мен құқық деп түсінемін. Тәуелсіздік өз тағдырын өзін билеуге қасиетті құқықты жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Тәуелсіздік еліміздің жер қазба байлықтарын өзімізге пайдалануға, еліміздің экономикалық және интеллектуалдық ресурстарын халықтың игілігіне пайдалануға, біздің көне ұлттық құндылықтарды жаңғыртуға мүмкіндік берді.
Тәуелсіздік бұл ешкімге бағынбау, ешкімнен жалтақтамау, ұлттық мүдделерді және ұзақмерзімді мақсаттарды басшылыққа алып экономиканың тұрақты өсуін қамтамасыз ету, халықтың әл ауқат деңгейін көтеру, халықаралық аренада еліміздің беделін күшейту деп білемін.
Сонымен қатар, тәуелсіздік бұл еліміздің жарқын болашағы үшін мықты негізді қалау, қазақтың бағын жандыратын еркін, отаншыл, білімді, ойлау қабілеті биік, рухани бай ұрпақты тәрбиелеу деп түсінемін.
Тәуелсіздік – ең алдымен қазақ халқының бостандыққа ұмтылған асқақ армандары мен қайсар рухының жемісі. Сондықтан да біз үшін Тәуелсіздік күні – ең қастерлі күн. Тәуелсіздік бұл елдің бақыты, қазақтың тарихи жеңісі. Ата – бабамыздың аңсаған азаттығы мен егемендігі – бүгінгі ұрпақтың қуанышы болып отыр.
Тәуелсіздік, бұл, елдің дарыны, ақылды, жігерлі жастарын, азаматтарын өмір алаңына шақырады, яғни халық қайраткерлерін дербес тәрбиелеп өсіреді деген сөз. Осы өсу, осы тамаша құбылыс арқылы бүкіл ел, оның ұрпағы, адамдары жаңарады. Ол жаңару — халық санасының, рухани тіршілігінің мүлдем жаңаруына әкеп соғады. Сайып келгенде – Тәуелсіздік, Еркіндік — жаңа қазақ халқын туғызады. Тәуелсіздіктің қадірі тек Еркіндікте емес, сол Еркіндіктің арқасында халықтың қайта түлеуінде, қайта жаңғыруында. Біздің Тәуелсіздік дегендегі — арманымыз осы.
Біз өзіміздің алдында ұлы мақсаттар қойдық, ол мықты мемлекет пен гұлденген экономика құру, ең дамыған елдердің қатарына қосылу. Ол үшін қазақ халқы еркін ойлайтын, намысты, мәдениетті, сауатты, өзінің болашағына сеніммен қарайтын, өз мақсаттарын терең түсінетін халық болу керек.
Осы қиын қыстау заманда өмірдің өзі бізді қырағы болуды талап етеді, біз еліміздің тағдырына бейжай қарамауымыз керек. Еліміздің тәуелсіздігіне қауіп төнсе біз тәуелсіздікті қорғаумыз керек.
Тәуелсіздікке жету үшін талай қиындыктарды бастан кешірдік.
Ата-бабамыз армандап кеткен тәуелсіздігіміздің құнын ұмытпайық. Тәуелсіз Қазақстанымыздың тұғыры биіктеп, егемендігіміздің іргетасы нығая түссін. Ғасырлар бойы аңсатып жеткен тәуелсіздікпен келген халық тілеуі мәңгілік болып, әнұранымыз әуеде асқақтап, елтаңбамыздың еңсесі биік болып, туымыз көкте шарықтай берсін демекпін.
Қазақ Елі! Менің тәуелсіз, сүйікті Отаным! Мен бұл сөздерімді саған бағыштадым, өйткені сен менің осынау тебіренісіме өз жеріңнің барша тынысымен үн қосып, қоштап жатқаныңды білемін, шын берілген, риза ұлың ретінде бар махаббатыммен аймалаймын. Мен саған бүкіл ғұмырымды арнаймын, сен ұлы қазақ мемлекеті боп, бойыңдағы барша ғажайыптың күш пен қуатқа айналуы үшін барымды сарқып беремін!
Қазақстан! Сен бізге қымбат әрі сүйіктісің, өйткені сені біздің бабаларымыздың бірнеше ғасыр бойы орындалмаған аяулы арманынан көкке көтердік. Сені тұрғызу арқылы біз аталарымыздың жолын жаңғыртып, сол жолда еңсемізді тіктеп, алға бастық.
Біздің дұғамыздың бәрі – саған, қасиетті Қазақстан! Біз сені қасиетті жерде тұрғыздық, сондықтан да сен қадірлі мемлекетсің. Сенің әнұраның – Дұға, әділдіктің Дұғасы, сенің Елтаңбаң – әділдіктің Елтаңбасы, сенің көк Туың – мәңгі аспанның нышаны! Сенен, менің Қазақстаным, қазақ ғажайыбы басталады. Сенен биік тек қана Тәңір!
Менің отандастарым, аға – іні, қарындастарым, ардақты әкелер мен сүйікті аналар!
Бұл сөзімді сендерге арнадым: туған жерді сүйіңдер, тек сендердің махаббаттарың ғана оны жасыл желек жұпарына бөлеп, алтын астықтың шалқарына айналдырып, оның ғажап жемісін нәрлендіре түседі!
Ертеде біздің жеріміздің сыйқыры жайлы аңыздар тараған. Мен сендерге соның біреуін айтайын. Бір ханнның ұлы аруға ғашық болады. Қыздың әкесі, ол да үлкен патша, жас жұбайларға патшаның қоймасына сыймайтындай көп алтын сыйлайды. Оны халыққа бөліп береді. Алтынның көптігі сонша, талай керуенге жүк болып, оларды жерге, келесі ұрпақтар үшін көміп тастайды.
Ол ұрпақ – мына біздерміз, отандастарым! Енді өз жеріміздің алтын қазынасын қазып алу бізге бұйырған. Өкінішке орай, жеріміздің алтын қазынасын қытайлыр, машкевичтер, митталдар, американдар мен ағылшындыр қазып тұрып алып кетіп жатыр.
Ал біз болсақ жер қазба байлықтарды халыққа қайтарып бабалардың салты бойынша келер ұрпаққа қайта өркендеген мемлекет қалдыруымыз керек. Ендеше, өмір сүрейік, еңбектенейік, қайта өркендеу жолына түсейік, жер қазба байлықтарды халыққа қайтарайық, алдағы мақсатымызға, көздеген арманымызға жетейік!. Сендердің нұрлы жүздеріңнен қүлкі таймасын, бақытты елде өмір сүруден артық бақыт жоқ жалғанда!
Еңселерің биік болсын, қазақ бауырлар! Қашан да рухтарың мықты болсын, әр басқан адымдарыңнан ұшқын атсын! Естеріңе сақтаңдар, біз бәріміз – тәуелсіз Қазақстанның азаматтарымыз!
Қымбатты менің отандастарым!
Кез келген халықтың сан ғасырлық тарихи ақыл – ойының басты қасиеті – оның барша күшін бір жерге тоғыстыра білуінде.
Қазақ халқының тарихы мемлекет негіздеуші ұлт ретіндегі рухани тәжірибесін былай қойғанның өзінде, ол өз дәуірінің контрасты арқылы мемлекеттің рөлі мен мақсатын адамзат өркениетінің дамуы барысында айқындай білуінде. Қазақ тарихында мемлекеттің гүлдену сәтімен қатар оның біржола күйреуі, ұлттық рухтың мақұрым болған кездері де қатталған.
Соңғы бірнеше ғасырдағы мыңдаған соғыста қазақтар тайталастың барша жоқшылығы мен тауқыметін тартты. Сегіз ғасыр бойы оны қоршаған алыс – жақын мемлекеттер «бөлшекте де биллей бер» әдісімен қазақ жүздер мен руларын ыдыратып, оның жерін жаулап алған.
Кеңес дәуірі ұлттық күйреуін одан әрі жеріне жеткізді, ең ауыр әдіспен – ұлттық мемлекеттілікті авторитарлық мемлекетке ауыстыру арқылы. Билеп тұрған кеңес мемлекеті өзінің тарихи мекеніндегі жергілікті ұлттың өсіп – өркен жаюына құлықты болған жоқ, керісінше оны шегеруге тырысты. Материалдық байлықтан оқшаулау рухани құндылықтардан аулақтатумен қатар жүрді.
Ал шындығында, халықтың ең көрнекті, ең қуатты рухани күштері мен мүмкіндіктері ұлттық мемлекетте ғана өркен жаяды.
Мемлекет – ұлтты біріктірудің амалы мен әдісі. Ұлттық мемлекет – ұлттың өз өмірін іштей реттестірушінің тарихи әдісі. Тек ұлттық мемлекетте ғана ұлттың өміршеңдігі байқалады, өйткені ұлттық өмірдің ретке келуі, оның үйлесімділігі бар ғана белгілі жерде болады. Сонымен бірге, ұлттың ұлттық мемлекеті құратындай қабілеті оның тарихи өмірге, өзінің болашағын пайымдауға деген қабілеті.
Ұлттық мемлекет – алыстан әкелініп, жергілікті топыраққа отырғызылған ағаш емес. Ондай ағаш құрғап қалады, су да, топырақ та жақпайды. Ұлттық мемлекет – өз топырағында, оның ерекшілігіне сай өскен ағаш, сондықтан оның тамыры тереңге кетеді. Еліктеу деген қай істе де пайдасыз, ал мемлекеттің құрылымы дейтін болсақ, ол түбегейлі зиян: бұл бүкіл ұлттың мүддесі мен болашағына байланысты ғой.
Мемлекет құру – ұлттың толыққанды өмірін қамтамасыз ету, саяси, экономикалық, қоғамдық, ақпараттық және рухани салада құндылықтар дүретуге қолайлы жағдай жасау.
Мемлекет – ұлттық рухтың қаймағы. Сондықтан да ұлттық мемлекет ұлтқа қатысты барша рухани – адамгершілік қасиеттердің, оның саяси өре көмегімен ыңғайласуының көрінісі.
Егер халық – қоғамдастық болса, ұлт – даралану, өйткені қоғамдастық – сандық көрсеткіш, ал даралық – сапаның көрсеткіші.
Халық – қоғамдық дәстүрлі группадағы жұртшылықтың бір – бірімен кездейсоқ, стихиялық түрде араласуынан пайда болады. Стихиялы, кездейсоқ деп атап отырғаным – олар белгілі бір саяси немесе басқа да ережелер мен заңдар арқылы құрылмайды.
Ұлт – бұл даралық, мемлекет мүмкіндіктеріне ие даралық. Әртүрлі саяси, экономикалық және қоғамдық мүмкіндіктер арқылы іштей ұйымдаса білетін халық ұлтқа айналады. Ал бұндай қабілет мемлекеттіліктің барлығын, мемлекеттің бар екендігін көрсетеді.
Ұлт – бұл ортақ тілі, ділі мен діні, салты мен дәстүрі, тағдыры мен мемлекеті бар адамдардың бірлесуі. Осындай даралыққа қол жеткен кезде халықтың тарихи болашағы айқын бедерге ие болады. Отбасыны жөнді қалыптастыру үшін оның мүшелері, от басы, ошақ қасының жағдайлары қандай қажет болса, ұлттың қалыптасуы үшін мемлекет сондай қажет.
Мемлекет – халық үшін үлкен үйі. Ол үйдегі өмірдің ойдағыдай болуы үшін оның әрбір мүшесінің тиісті орыны және міндеттері болуы керек. Сол міндеттерді ықыласпен орындау – мемлекет өмірін жөнді жолға салады.
Мемлекет ешқашан жоқтан пайда болмайды. Барлық эпикалық жырларда, дастандарда және жүздеген қазақ ақындарының өлеңдерінде әрқашан халықтың бірлігі жырлануы тектен – тек емес. Қазақстан тәуелсіздігі жарияланған алғашқы күндерден – ақ халықтың оны өзінің қаны бір, жаны бір, талай ғасырлар армандап, тәңірден сұрап алған ұлттық мемлекеті ретінде қабылдағаны да тектен тек емес.
Қазақтардың ұлттық мемлекеті осы жерді барлық құқықпен пайдалану деген сөз. Ұлттық мемлекет материалдық байлықты елдің азаматтарына жұмсайды, оның рухани жетістіктерін реттейді. Демек, мемлекет ұлттың тарихи өмірінің ұйымдастырушы күші ретінде пайда болып, өмір сүреді.
Мемлекетке қызмет ету – ұлттың өзіндік ішкі қуатына қызмет ету дегеніміз. Мемлекетке қызмет көрсете отырып, бүкіл ұлт өзінің бүгінгі мен ертеңін қамтамасыз етеді.
Қазақтар! Қымбатты, қадірлі халқым!
Тамырсыз ағаш болмайды, іргетассыз үй болмайды. Біздің қасіретті тарихымыздың соңғы ғасырларында өз тағдырымыз салған жарақат зардабы жазылмай – ақ қойды. Халқымызды мүше – мүше ғып бөлді, кеудеміз бассыз қалды. Сондықтан да оның өмір діңгегі тамыр жаймады, мемлекеті аяғынан тұрмады, бақыт жолдары одан аулақ жермен өтті.
Түн ұйқымды төрт бөліп, қол қусырып қарап отырмай, сені, менің халқым, бақытты әрі ертеңгі күніне сенімді қалыпта көруді арман етемін. Құдайдың мейірімі түсіп, бабамыздан қалған берекелі жерде жаңа тәуелсіз мемлекет құрдық. Мен сен үшін халқым, елдің әрбір азаматы үшін болашақта барлық материалдық жағдайды жасаймын.
Атам заманнан бері қазақтардың сұлтандары мен хандары жалаңашты киіндіріп, ашты тамақтандырып, халқына қамқор болған. Оның барлығын олар даңқ үшін емес, жүректерінің қалауымен сауап үшін істеген.
Мемлекетті тұрғызуды ошақ құрудан бастау керек. Өз азаматтарына газ бен электрқуатын, тұз бен суды ұшін төлем алмау керек. Аса мүдделі азаматтарға ұнды да тегін тарату керек. Баспанасыз қазақ азаматтарға тегін қалада пәтерлерді салып беру керек деп ойлаймын, балаларымызды балабақшалармен, демалыс лагерлермен, шығармашылық үйлермен және мектептермен қамтамасыз ету керек деп ойлаймын. Халыққа көбрек мәдениет және білім беру ошақтарды салып беру керек деп ойлаймын. Үдемелі индустриалдық – инновациялық бағдарлама арқылы еліміздің экономикасын дамыту керек деп ойлаймын, отандық кәсіпорындарды қолдап ішкі нарықты дамыту керек деп ойлаймын, жұмыс орындарды ашып халықты жұмыспен қамтамасыз ету керек деп ойлаймын, коммуналдық саланы жаңарту керек деп ойлаймын, бұның бәрі менің жоспарларымда.
Мен өз халқымның ештеңеге мұқтажсыз өмір сүріп, бақытты әрі еркін еңбек етіп, қадір – қасиетін биік ұстаса деп армандаймын.
Біздің аталарымызда барлығы жиналып, бірігіп үй тұрғызатын дәстүр болған. Біз сол дәстүрге қайтып оралдық, өзіміздің зайырлы мемлекетіміздің іргесін бірігіп қаладық, бүкіл халық боп үйді тұрғыздық. Енді оны мемлекеттік опасыздық арқылы құлатуға жол бермеуміз керек! Ал Қытайға жер қазба байлықтарды сату мен үшін мемлекеттік опасыздық.
Сондықтан әрбір азаматтың борышы – осы біздің қазақ үйді қорғау, осы үйдің еңселене түсуі үшін өз үлесін қосып, оның алтын боп, сәулесін бүкіл әлемге түсіруіне жағдай жасау.
Біздің тәуелсіз мемлекетіміздің ең басты ерекшелігі оның ұлттық мемлекеттігінде болу керек.
Қазақтар әуелден – ақ маңызды мәселені шешер кезде ақсақалдармен ақылдасқан. Біз осы үрдісті жаңа тәуелсіз мемлекетті құрғанда да еске алып, халықтың тарихын, ұлттың рухы мен дүниетанымын алға қоюмыз керек. Біздің мемлекетіміздің құрылымында Ақсақалдар алқасына үлкен мән берілу керек. Ақсақалдар алқасы мемлекет басқарудағы жетекші орталық болу керек. Сол арқылы біз өз халқымыздың мемлекеттік тарихи тәжірибесін жүзеге асырамыз.
Тәуелсіз Қазақстан – демократиялық, құқықты, зайырлы мемлекет, басқаруы президенттік республика ұстанымда жүргізіледі. Қазақстан өз аумағынды билік жүргізеді және өкіметті түгелдей басқарады. Ішкі және сыртқы саясатты өз бетінше жүргізеді. Қазақстанның мемлекеттік егемендігі мен шекарасы біртұтас әрі берік. Мемлекет Қазақстанның тәуелсіздігін, шекарасының бұзылмауын, заңдастырылған құрылымын қорғайды, заңдардың орындалуын, тәртіптің сақталуын қадағалайды.
Қоғамның бірлігі мен тұтастығын қамтамасыз ететін саяси ұйым ретінде мемлекет билік органдары мен мемлекеттік басқармаларға сүйенеді. Тәуелсіз Қазақстанда басты заң шығарушы органы Парламент, мемлекеттік басқару органы — үкімет.
Қазақстан төмендегідей административті – аумақтық бөлшектерге бөлінеді: облыстар, аудандар, облыс құқықты қалалар, онда басқарудың мемлекеттік органдары құрылған. Бұдан да басқа, ол қалалардан, поселоктар мен ауылдардан тұрады, ол жерлерде өзін өзі басқарудың жергілікті органдары әрекет етеді.
Қазақстанның өзбастығын халық жүзеге асырады, халық – мемлекеттік биліктің жалғыз көзі. Ол өз билігін тікелей, немесе өкілетті органдар арқылы жүзеге асырады. Халықтың ешбір бөлегі, ешқандай ұйым немесе жекелеген топтар мемлекеттегі билікті алуға хақылары жоқ.
Қазақстан халықаралық құқықтың жалпылай мойындаған нормаларын құрметтейді. Дүниежүзілік қоғамның толық құқылы мүшесі болғандықтан, ол өзінің сыртқы саясатында бейбіт қатар өмір сүрудің ұстанымдарына сүйенеді, күш қолданбау, басқа мемлекеттердің ішкі ісіне қол сұқпауды қолдайды.
Менің жарқын халқым!
Мен бұл жайында бұрын да айтқам, кәзір де қайталаймын, қазақтар тарихында оны жау сырттан емес, іштен құртқан. Олай дейтінім, тарихтан сабақ алудың қаншалықты маңызды екендігіне сендердің назарларыңды аудара түсу.
Менің ойымша, әрбір азамат өзінің тәуелсіз мемлекетінің мызғымас өміршеңдігі үшін күресіп, оның жан – жақты дамуына кедергі келтіретін кез келген зияндылыққа қарсы тұруға міндетті. Сондықтан мен Қытайға және Шевронға жер қазба байлықтарды сатуға қарсы шықтым.
Менің ойымша мемлекеттік қызметке адамдарды таңдағанда оның білім дәрежесіне, үміткердің квалификациясына, оның саясатты сараптауына, құқықтың білімді меңгеруіне, адалдығына, әділдігі өзінше ойлау мүмкіндігі мен шешім қабылдай білуі, Отанға, халыққа берілгендігіне қарау керек. Егер де әрбір басшы өзіне қабілетті, іскер мамандарды таңдап, олардың жұмысын әдепті түрде қадағалап, білімді басшылық жасап отырса, ондай ұжымда салауатты қарым – қатынас пен жетістік болары хақ.
Мемлекеттегі басшы орындарға өз ісі мен халқына шын берілген мықты адамдарды тағайындау – күрделі әрі жауапты міндет. Алдымызға қойған мақсатты қалтқысыз орындау үшін біз бұл мәселені назардан еш тыс қалдырмаумыз қажет. Халық мүддесін, елдің, өңірдің, ауданның мүддесін өзінің жеке мүддесінен биік қоятын адамдарды таңдап, оларды тәрбиелеу жолдарын табу өте қажет.
Болашақта қайта өркендеу басталғанда экономикалық саясатын жүзеге асу барысында Қазақстан экономиканың барлық саласында жылдық орта өсімі 15 пайызға дейін өседі. Бұл кезеңдегі негізгі мақсат өндірісті өркендету. Болашақта машина жасау және металл өндеуші салаға, жылу – энергетикалық комплекске, қара және түсті металлдар өндіретін салаға, ауыл шаруашылыққа, жеңіл және тамақ өнеркәсібі, туризм, уран өндіретін салаға, үй құрылысы және инфраструктуралар құрылымы және осы саланы жаңғыртуға барынша назар аударылады. Сонымен қатар, болашақта жаңа серпін қызмет көрсету салаға, дәрі – дәрмек өндіретін салаға және ақпараттандыру салаға беріледі.
Тек ішкі экономикалық даму біздің адамдардың тұрмыс деңгейін көтеруге кепілдік бола алмайды, бірақ оған қолайлы алғышарттар жасай алады. Сондықтан да бұл өміршең мәселелердің шешімін табу үшін оған белсеңді, тұрақты екпін үстеу керек.
Болашақта Қазақстанның әлеуметтік саясатының негізін халықтың тұрмыс жағдайын көтерудің көрсеткіші құрайды. Бюджеттегі қаражаттың дені әлеуметтік саланы дамытуға жұмсалады. Халық саның өсуіне байланысты мен әлеуметтік тұрғыдан жаңа нысандарды, бұрыннан бар инфрақұрылымды халыққа қайтару және оны тиімді пайдалану секілді мәселелерді ешуақытта естен шығармаймын.
Болашақта тәуелсіз Қазақстанның барлық мемлекеттік бағдарламаларының негізінде халықтың әл – ауқатын көтерудің барша мүмкіндіктері қарастырылады, олардың құқығын сақтау көзделеді. Менің мақсатым – Қазақстанды гүлденген өлкеге айналдыру, оның әр адамға сенімді және туған үйіне айналуына қол жеткізу.
Қымбатты менің отандастарым!
Біз бәріміз де замандаспыз, 21 ғасырды өмір сүреміз. Бізге ерекше міндет жүктелген, оны ұмытуға тиіс емеспіз. Біздің жауапкершілігімізді сынайтын сол мәселелер, оны шешу жолдары. Менің саяси көзқарасым осындай, болашақта да осылай боп қала бермек. Бүкіл қазақстан азаматтары жиырма бірінші ғасыр өткен ғасырға қарағанда барынша қәуіпсіз, барынша гуманды, барынша берекелі болуына, қазақ халқының қайта Өркендеу және жаңарту дәуірі боп тарихқа енуіне барлық күш – жігерін біріктіріп, дегеніне жетеді.
Біздің тәуелсіз мемлекетіміздің есігі сыртқы әлемге ашық. Алайда біздің рухани қақпамыздың алдында ақылгөйлер туруға тиісті, өйткені кез келген алып қашпа пікірлер мен ұғымдарға көзсіз еру ұлттың рухани салауаттылығын бұзуы мүмкін. Біздің құндылықтарымыз халықтың өмірі мен ділінің ерекшеліктеріне сәйкес болуы лазым, өйткені ұлт – ең әуелі рухтың бірлігі.
Біз және ертеңгі ұрпақ бағдарын анықтау үшін халықтың жанына терең үңіліп, ондағы барлық жақсылықтарды саралап, әкелер даналығын зерделеу керек.
Кемел мемлекет – бәрінен бұрын рух жағынан кемелденген мемлекет. Рухани кемелдік ұжымдық әрекетпен жасалмайды, оны жариялауға, немесе мемлекеттің бұйрығымен таратуға болмайды. Ол әрбір азаматтың ынтасымен қабылданады және нығаяды.
Мен әр сәт сайын Тәңірдің өзінің ұлы туындысы – Адамға деген шексіз махаббатын сезінем. Жер бетінде өсімдіктің үш жүз сексен түрі бар, бәрі гүлдейді, тек Адам үшін өседі! Оның әрқайсысы көркем, жұпарлы, бірі бірінен өткен! Жаратқан соның бәрін адам үшін, соның құрметіне жаратқан! Жерді де адамзат үшін жасаған, сол үшін оған саналуан өсімдікті өсірген. Құстар да адам үшін, дүниедегінің бәрі де өсірген. Құстар да адам үшін, дүниедегінің бәрі да адам үшін. Осынау ғажайыптың бәрі Тәңірдің махаббатынан туындаған!
Отандасым менің! Айналаңа көз сал, сені қоршаған сұлулықтан бейне қағаз бетіне бедерленгендей Құдайдың сүйіспеншілігін байқайсың! Адам, сен де Тәңірдің махаббатысың! Сол ұлы махаббатқа сай болуға ұмтыл, адамды сүй!
Сенің өмірінің мазмұны – сүйіспеншілікте, бір – бірімізге деген махаббатта, баршаға деген махаббатта! Сенің бақытты өмірінің кілті – сенің оларға деген ынтыңда, бүкіл әлемге деген махаббатыңда!
Адам – ол күш! Бірақ, ол берекелі өмір сүріп, өзінің ішкі әлемін меңгеру арқылы бүкіл адамзатты жете түсінгенде ғана күшті. Ол өзінше әлем. Оған ұшақпен, зымыранмен, немесе сәйгүлікпен жете алмайсың!
Бір жарым ғасыр бұрын Қорқыт ата қобызда ойнап отырып сол әлемге, адам жанының әлеміне саяхат шегіпті…
Адамның құдыреті – осыны, тек осы әлемді байыптауда. Тек адамның өзі ғана өз қадірін көтеріп, оны өзіне қызмет еткізе алады.
Ол оңай шаруа емес. Адамзаттың адасуы – оның рухының адасуынан. Дүниедегі қақтығыстардың бәрі – соғыс, қантөгіс, әділетсіздік – осыдан туындап келген.
Өз өмірін жетілдіре түсу ниетімен адамдар рационалдық, сол секілді утопиялық негіздегі қоғамдық жүйелерді ойластыруда аз тер төккен жоқ, бірақ Құдайды жоққа шығармақшы болғанымен, адам қолымен жасалған әлгі зұлматтардың бәрін жоя алған жоқ.
Өз өмірін адам өзі құруға тиісті. Жаратқан иемнің оған берген еркіндігінің мәні осында. Біздің ішіміздегі рух, егер өзіміз әрекет жасамақ, өзінен өзі бас көтермейді. Ол игілікке құштар, соған ұмтылады. Егер адам өзінің еркіндігінің шеңберінде біреудің көмегін пайдалануға құқты болса, онда ол қайырымдылыққа деген қағмдаға қатысты. Одан басқаның бәрі – адамның өз қолының ісі.
Нағып мен айтамын біздің рухани қақпамыздың алдында ақылгөйлер туруға тиісті, өйткені кез келген алып қашпа пікірлер мен ұғымдарға көзсіз еру ұлттың рухани салауаттылығын бұзуы мүмкін. Біздің құндылықтарымыз халықтың өмірі мен ділінің ерекшеліктеріне сәйкес болуы лазым, өйткені ұлт – ең әуелі рухтың бірлігі. Мен бір мысал келтірейін кәзір біздің елімізде сырттан келген секталар көп таралып жатыр, оның арасында қауіптілерде бар ол уаххабизм секталары. Егер де елімізді уаххабизм мен салафи дін ағымдары жаулап алса не болмақ, әрине қантөгіс, ұрыс болады.
Ал біз болсақ, қазақ жолымызбен жүруіміз керек, осы жолмен қазақ мемлекеті жүру керек. Бұл жолды қайта өркендеу жолы деп атауға болады. Бұл жолмен жүрсек біздің жер қазба байлықтарымыздың қызығын шетелдіктер емес өзіміз көреміз, өйткені өзіміз игереміз. Бұл біздің табиғи дамуымыздың жаңа жолы. Біз өз жолымызбен, ешбір елге, еш халыққа еліктемей жүретіндігімізді ешкімнен жасырған жоқпыз.
Ешбір адам өзгенің жолын қайталамайды, еш халық басқа біреудің жолына түспейді. Әлемдік тарих мемлекеттік құрылымның, мемлекеттік басқарудың бай тәжірибесін жинақтаған. Мемлекетті басқарудың көптеген жүйесі бар: монархиядан республикандық жүйеге дейін. Ал бізге лайықты республикандық жүйе.
Басқарудың барлық формасын жете зерттеп, оларды өз тәжірибемізде қаншалықты пайдалы, оңтай пайдалануға болатындығына көз жеткізе отырып, бұрыңғы бабаларымыздың мемлекетті негіздеу барысындағы барынша жетілдірілген ұстанымдарды еске алуымыз керек.
Біз кемелдіктің жаңа дәрежесін көздеген мемлекет құруымыз керек, ол қоғамның қайта өркендеу дәуіріне айналмақ. Сондықтан қазақ мемлекетінің мүддесі қазақ халқының мүддесіне сай болу керек. Сол мүддеге біздің экономикамыз да бағыну керек. Мемлекет құрылу үстінде. Қайта өркендеу біздің мемлекеттік жүйенің кемелдену дәрежесінің көрсеткішіне айналмақ. Бұның өзі біздің ұлттық тәуелсіздігіміздің, сол мақсатты жүзеге асырудың жолдары мен мүмкіндіктерінің басты мінездемесі.
Менің шыдамды, өктем, өр халқым!
Сен білсең екен деймін: менің әрбір күнім саған деген перзенттік борышымның өтеуі болса екен деп, жарғақ құлағым жастыққа тимей, шыбын жанымды шүберекке түйіп, қазақ деген қасиетті атты ақтау үшін аянбай еңбек өтпекшімін. Сенімен қатар тұрып, бірге соққан жүректің лүпіліндей саған қызмет етуден артық бақыт жоқ маған! Мен сенің ажырамас бөлшегіңмін, қаным да, жаным да сенікі. Мен сенің шабытты тағдырыңның шарықтай түскенін қалаймын.
Өзімнің өмірлік мақсатым етіп – бойымдағы барша қуатты өзіңе сарқып беруді алға қойғанмын, аяулы қазақ халқым! Ойдағымның бәрі орындалып, алдымыздан туған бақыт жұлдызы әр – біріңіздің құтты шаңырақтарыңды нұрландырып, оның түкпір – түкпірін қуанышқа толтырса – одан асқан тағдырдың тартуы, сыйлығы жоқ. Сенің ошағыңдағы сөнбейтін отты, от басындағы тағдырына риза жандарды көріп мен де қуанам, тәуелсіз мемлекетіміздің сендерге сәтімен қызмет көрсетіп, ел алғысына бөленіп жатқанына шүкіршілік етемін.
Міне, сен тағы да тарихтың көгіне көтеріліп, бүгінің мен ертеңіңді қыран жанарыңмен шола бастадың. Тәуелсіздіктің біз көріп жатқан бүгінгі жемісі – сенің ұлттық даналығыңның жемісі, ол бізді қашан да, әр уақыт, шетсіз – шексіз тарихымыздың өне бойында желеп – жебеп келіп, бүгінгідей шат – шадыман сәттің шалқар шабытына бөледі.
Қазақтар бауырларым!
Біз өзіміздің ұлттық рухымызбен мақтануға тиіспіз, осындай әлеуетті мүмкіндіктің тек өз ұлтымызға қатыстығы болғандығы үшін ғана емес, сол мүмкіндіктің осыншама құнарлы, қуатты, қажырлы болғандығына, аумалы – төкпелі замандар көшінің қилы – қилы бұрылыстарында үмыт қалдырмай, адастырмай, қайта бұрыңғыдан да гөрі шыңдала түскеніне мақтануға тиіспіз.
Қазақтардың рухани әлемі – таза да жарық әлем, ол оптимизмге, келер күнге деген үміт пен сенімге толы. Жердегі тіршілік пен адам баласының ақыл – ойына деген үмітін ешқашан жоғалтпаған нұрлы әлем ол. Қазақтардың өмірлік мұраты – сол рухани таза әлемін кірлетпей, кінәратсіз қалпында сақтау, сол арқылы тірліктің мән – мазмұнын ардақтай түсу. Туған жерін, туған халқын шексіз сүю арқылы, өзгелерден де осы сынды гуманды, адамгершіл қасиеттерді байқап, байыптап, өз ұлтымен бірлікте болу – қазақ халқы үшін атамұрат.
Рух уақыт уағызына көнбейді, өшпейді. Ол тарихтан биік, өйткені ол адам баласының пендешілігінен биікте тұрады. Күшті адамдардың рухы бір жерге тоғысқанда халықтық рух пайда болады. Адам жанының мәңгілігін сақтап, қорғайтын да осы қасиет. Ол уақытқа да өмір береді. Өтсе де, өлтірмейді. Сонда сен тұлға ретінде оның қасыңда бар екенін, қатар тұрғанын сезінесің. Онда тән мен тіл жоқ, бірақ ол айналадағы табиғаттың тілімен сөйлейді. Аспан асты, жер үстіндегі барша болмыстың уілі мен гуілін тоғыстыра білген. Сол құдыретті ести білген адам сол тілде де сөйлей біледі. Ол Маңғыстаудың үстіндегі үйірілген құйын, Арқаның үстіндегі аласапыран бұлт, Алатау басына оратылған дауыл… Ол бірде тыныштала қалған даланың үнсіз сыбыры. Үнсіз сыбыр – баяғы өткен бабаларымыздың сәлемі. Олардың өткір жанарлары қазақ даласының көкжиегіне қадалған. Сезімдері – бұлтқа, көз қарасы – күнге, тұлғасы – тауға айналған… Олардың рухы да бізбен бірге, ешқашан ажырап көрмеген.
Құнарлы топыраққа тасталған алтын дән секілді, бабалардың рухы да біздің жан – дүниемізде бой көтерді. Жан жанды туады, қайтадан қанат жаяды. Бірақ, сол айтып отырған жан, басқа біреудің жанында жандануы үшін ерекше жағдай керек: дарын, ақыл – ой, жад…Осы үшеуінсіз нәтиже жоқ. Әсіресе адамның жады жоқ жерде тарих та, тағдыр да жоқ.
Адамның өмірі мен тұлғаның қалыптасуын мен екі кезеңге бөлемін. Бірінші кезеңде адам өзін әлі білмейді, сыртқы бітімін, мінезқұлқын, басқа да белгілерді ата – анасынан еншілеген. Екінші кезең ақыл – ой ене бастаған сәттен басталады. Дәл осы кезде адамның жады қалыптасады. Ол бабалар жадымен сабақтасады, кірігеді. Оған күш беретін адамның ішкі дүниесі, ондағы ұлттың түпкі негіздері: тілге, ділге, дінге, өлең мен әуендерге, жанұяға, салт пен дәстүрге деген қадыр – құрмет.
Қазақ ұлтына ұлттық рух туабітті дарыған, оның әрбір кезеңінде, өзін қоршаған дүниенің әртүрлі өзгеруіне байланысты әлім – берім өзгерістерге ұшырағанымен, негізінде, алдына мақсат қып қойған атабағдардан ауытқыған емес, қайта бірнеше түрлі кезеңді бастан өткеріп, толыққанды бола түскен.
Көнетүрік кезеңде қазақтардың ұлттық рәмізі арлан болған. Сұр қасқырды нышан ғып алған қазақтардың рухы даланың кеңістігін тұтас қамтып, ауқымды, күшті, батыл мінез танытты. Ол күштілердің әміріне көнбеді, әлсіздердің қорегіне тимеді, бөтен жерді алмады, өз жеріне жатты жібермеді. Ол қолайлы кезде масайрамады, қиын кезде жасымады. Оның жүні, оның шудасы аспан түстес – мәңгілік пен шексіздіктің түсі. Ол жолбарыспен бірге темір торда тұрмайды, арыстанмен ойнамайды.
Ал кәзіргі заманда тәуелсіз қазақ халқының рухының нышаны көк туымызда бейнелеген бүркіт. Аса тез, шапшаң, жемтігін қуып та жейді, ұшып та алады. Сеңгір шыңның үстінде отырып, күн нұрын бойына сіңіріп, төменде болып жатқан күйбең тірілікке өрлікпен өктем қарайды, дүние болмыстың шексіздігін қабылдайды.
Құдайға шүкір, ата – бабаларымыздың бізге бағыштаған ақ тілеуі жетті. Ұлттық мемлекет құрдық, енді қазақ рухы кемелдікке, гармония мен сұлулыққа ерен ұмтылысымен бет алды. Бұдан былай қазақтың рухы дауылпаздың, қобыздың, домбыраның, жетігеннің, сыбызғының бөлек – бөлек үндеріне ғана емес, барлық ұлттық музыка аспаптарында оркестр құдыретімен қазақ халқы тарихының шабытты, шандос елұраны боп шарықтай түсті.
Біздің бабаларымыз өзі жинақтаған аса қымбатты рухани қазынаны ұрпақтан ұрпаққа өткізіп отырған. Өздерінің білген – түйгенін қазақтар ұрпақтарына үлгі еткен. Сөйтіп ол біздің заманымызға жетті…
Қазақтардың жанында, санасында, қанында аса биік қасиет – ұлы борышты сезіну бар: кім болсаң да, мейлі шаруа немесе әкім, шопан немесе қолбасы, ұлы азамат немесе қарапайым пенде бол, бәрі бір, сен ең әуелі абройлы адам болуың керек. Әйтпесе, мынау дүниеге келіп, тындырғанның бағасы бес тиын!
Қазақтардың табиғаты жұртқа жақсылық істеуге, басқа адамдармен жақсы қарым – қатынас жасауға бейім. Олар басқаша өмір сүре алмайды, сол арқылы өзінің айналасын татұлыққа, бейбіт тірлікке, түсіністікке шақырады.
Назарларыңызға рахмет! Қазақ елі жасасын!
Сен қазақсың.
Сен қазақсың себебі әкең қазақ,
Ақ сүт берген, ақ жаулықты анаң қазақ.
Ата-дәстүр салтымен ағып жатқан,
Денеңдегі қасиетті қаның қазақ.
Сен қазақсың себебі тілің қазақ,
Ізіңде еріп жүрген інің қазақ.
Бір қараған алыстан танитұғын,
Ақ дидар, мөлдір қара көзің қазақ.
Халықсын кең даланы мекен еткен,
Жер үшін ата-бабаң қанын төккен.
Тәуелсіздік туымды көрем бе деп,
Ежелден ата-бабаң арман еткен.
Сен қазақсың сол туға қолы жеткен,
Бақыт бұл басыңа қонып келген.
Биік ұста сол туды таба етпей,
Дұшпандарға сені бүгін аңдып жүрген.
Досымқұлов Рүстем Мүсілімәліұлы
Астана, 2015-01-20